شرکت در آزمون آنلاین علوم و فنون ادبی 1 - درس یکم: مبانی تحلیل متن | آزمون شماره 20212

من خیال تو را کجا بینم/ چون همه شب ز رنج بیدارم

بدین زمان که ز فردوس هر زمان رضوان/ همیگشاید بر بوستان خرّم در

فراق تو بخواهد گستریدن/ ز خار و آتشم بالین و بستر

ز شوق طلعت و حرص لقای تو مستم/ به روز چون حربا و به شب چو نیلوفر (حربا: آفتابپرست)

به مجموعۀ ویژگی‌هایی که شاعر در نحوۀ بیان اندیشه به کار می‌گیرد، «سبک شعر» می‌گویند.

محمدتقی بهار برای شعر فارسی شش نوع سبک و دوره قائل است که دورۀ بازگشت، مشروطه و معاصر جزو این تقسیم‌بندی‌ها هستند.

دورۀ ساده‌نویسی که از سال 1300 ه_ . ق تا امروز را شامل می‌شود، از تقسیم‌بندی‌های بهار برای نثر فارسی است.

نخستین آثار نظم زبان فارسی بعد از اسلام، ابتدا در خراسان بزرگ و سپس در سیستان پدید آمد.

فراوانی واژگان غیر فارسی

بلندی جمله‌ها: مانند: «ای خویشتن به جامه نیکو فریفته»

وجود واژگان کهن؛ مانند: «اَنگُله»، «گوی»، «مشغله»

ابیات بر فریفته نشدن بر مادیات و آماده شدن برای مرگ تأکید دارد.

یکی از بزرگان گفت پارسایی را چه گویی در حقّ فلان عابد که دیگران در حق وی به طعنه سخن‌ها گفته‌اند؟ گفت: بر ظاهرش عیب نمی‌بینم و در باطنش غیب نمی‌دانم. (سرزنش عیوب دیگران)

حکیمی را پرسیدند از سخاوت و شجاعت کدام بهتر است؟ گفت: «آن که را سخاوت است به شجاعت حاجت نیست.» (ترجیح گشاده‌دستی بر دلیری)

صیادی ضعیف را ماهی قوی به دام اندر افتاد، ماهی برو غالب آمد و برفت. دیگر صیادان ملامتش کردند که چنین صیدی در دامت افتاد و ندانستی نگاه داشتن. گفت: صیاد بی روزی در دجله نگیرد و ماهی بی اجل بر خشک نمیرد. (تأکید بر تلاش)

یکی را شنیدم از پیران مربی که مریدی را همی‌گفت: «ای پسر چندان که تعلق خاطر آدمی‌زاد به روزی است اگر به روزی‌ده بودی به مقام از ملائکه در گذشتی». (داشتن توجه ویژه بر عبادت)

آهن سرد چون کوبم که دم آتشی ام/ نکند هیچ اثر در دل چون آهن او (بی تأثیر بودن سخن)

بخت حافظ گر از این‌گونه مدد خواهد کرد / زلف معشوقه به‌دست دگران خواهد بود (شکایت از بخت بد)

آن که پیشش بنهد تاج تکبّر خورشید/ کبریایی است که در حشمت درویشان است (توجه به انسان های فقیر و نیازمند)

دلم امید فراوان به وصل روی تو داشت/ ولی اجل به ره عمر، رهزن امل است (ناکافی بودن عمر برای رسیدن به آرزوها)