راهنمایی کوتاه: جملهای که نوشتهای اسم فاعل و مفعول صریح ندارد، ولی میتوان از ریشهٔ فعلهای آن این دو را ساخت.
گامبهگام:
- اسم فاعل یعنی انجامدهندهٔ کار (مثل «کاتب» به معنی نویسنده) و اسم مفعول یعنی کسی که کار روی او انجام شده (مثل «مکتوب» یعنی نوشتهشده).
- در جملهات «هجرونی» از ریشهٔ «هجر» (ترک کردن) است. اسم فاعل آن «هاجر» (ترککننده) و اسم مفعول آن «مهجور» (ترکشده) میشود.
- کلمهٔ «تشأ» (با الف مقصوره) از ریشهٔ «شاء» (خواستن) است؛ اسم فاعل آن «شاءٍ» (خواهنده) و اسم مفعول «مشاءٌ» (خواستهشده) است. اما در عربی کلاسیک «مشاء» رایج نیست.
- کلمهٔ «أحبتی» جمع «حبیب» یا «محبوب» است و ریشهٔ «حبّ» دارد. اسم فاعل «حابّ» (دوستدارنده) و اسم مفعول «محبوب» (دوستداشتهشده) است.
پاسخ نهایی: در جملهای که آوردی هیچ اسم فاعل یا مفعول مستقیمی وجود ندارد. ولی از هر فعل میتوانی با وزن «فاعل» (برای فاعل) و «مفعول» (برای مفعول) آنها را بسازی. مثلاً از «هجر» → «هاجر» و «مهجور».
مثال مشابه: جملهای مثل «الرَّجُلُ القارِئُ یَقرَأُ الکِتابَ المَکتوبَ»: «قارئ» اسم فاعل (خواننده) و «مکتوب» اسم مفعول (نوشتهشده) است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: درس «أوزان اسم فاعل و مفعول» در کتاب عربی دهم را مرور کن. برای فعلهای ثلاثی مجرد، وزنهای «فاعِل» و «مَفْعول» اصلیترین قاعده هستند.
