راهنمایی کوتاه: بهبود عملکرد بازار یعنی ایجاد شرایطی که بازار بتواند منابع را به بهترین شکل ممکن تخصیص دهد.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا باید بدانیم که بازار ایدهآل (رقابت کامل) چه ویژگیهایی دارد: اطلاعات کامل، تعداد زیاد خریدار و فروشنده، کالاهای همگن، ورود و خروج آزاد.
- ۲) در دنیای واقعی، بازارها اغلب با «شکست بازار» مواجه میشوند. شکست بازار یعنی بازار به تنهایی نمیتواند منابع را بهینه تخصیص دهد.
- ۳) دلایل شکست بازار را شناسایی کنیم: انحصار، کالاهای عمومی، اثرات جانبی (مثبت یا منفی)، اطلاعات نامتقارن.
- ۴) برای بهبود عملکرد بازار، باید راهحلهایی برای رفع این شکستها پیدا کنیم. این راهحلها میتواند از طرف دولت یا نهادهای تنظیمگر باشد.
- ۵) مثال: در مورد انحصار، دولت میتواند با قوانین ضد انحصار، رقابت را افزایش دهد. برای کالای عمومی مثل پارک، دولت خودش آن را تأمین میکند.
- ۶) هدف نهایی این است که با این مداخلههای هوشمند، بازار به وضعیت کارایی نزدیکتر شود و رفاه جامعه افزایش یابد.
پاسخ نهایی: بهبود عملکرد بازار به مجموعه اقداماتی گفته میشود که برای رفع «شکستهای بازار» انجام میگیرد. هدف از این اقدامات (که اغلب توسط دولت انجام میشود) این است که بازار بتواند منابع را کارآمدتر تخصیص دهد و به نتایج بهتری برای جامعه برسد.
مثال مشابه: فرض کنید یک کارخانه در حین تولید، آلودگی شدید هوا ایجاد میکند (یک اثر جانبی منفی). این آلودگی هزینهای است که بر دوش مردم شهر میافتد، اما در قیمت کالای کارخانه محاسبه نمیشود. این یک شکست بازار است. دولت برای بهبود عملکرد بازار میتواند برای این کارخانه «مالیات بر آلودگی» تعیین کند. این مالیات هزینه آلودگی را به حساب تولیدکننده میگذارد و او را تشویق میکند تا فناوری پاکتری استفاده کند یا کمتر آلودگی ایجاد کند. در نتیجه، تخصیص منابع بهبود مییابد.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی درباره مفاهیم «کارایی پارتو» و «شکست بازار» بیشتر مطالعه کنی. همچنین ببین در کتاب درسیتان، دولت برای رفع هر نوع شکست بازار (انحصار، کالای عمومی، اثرات جانبی) چه راهکارهای مشخصی پیشنهاد کرده است.
