راهنمایی کوتاه: در این تمرین باید چهار آرایه ادبی تشبیه، اغراق، استعاره و متناقضنما را در سه جمله تشخیص دهید.
گامبهگام:
- نخست با تعریف هر آرایه آشنا شوید: تشبیه یعنی مانند کردن چیزی به چیز دیگر با استفاده از ابزار تشبیه (مثل، مانند). اغراق یعنی بزرگنمایی یا کوچکنمایی غیرواقعی. استعاره یعنی استفاده از یک کلمه در معنای غیرحقیقی بهخاطر شباهت. متناقضنما یعنی آوردن دو مفهوم متضاد که در ظاهر غیرممکن است اما در باطن درست است.
- جمله اول: «قطرهای دانش که بخشیدی زپیش متصل گردان به دریاهای خویش» – در اینجا «قطره» و «دریا» بهکار رفتهاند. شاعر دانش را به قطره و علوم الهی را به دریا تشبیه کرده است اما بدون ابزار تشبیه، بنابراین این یک استعاره است (قطره استعاره از دانش اندک انسان، دریا استعاره از دانش بیکران خدا).
- جمله دوم: «خدا در همه جا هست و نایافتنی است» – این جمله دو مفهوم متضاد را کنار هم آورده: حضور همهجایی و نایافتنی بودن. این یک متناقضنما (پارادوکس) است.
- جمله سوم: «چمنزار غرق در شبنم بود» – شبنم بسیار کم است و چمنزار نمیتواند در آن غرق شود. این بزرگنمایی (اغراق) است.
پاسخ نهایی:
- الف) استعاره
- ب) متناقضنما (پارادوکس)
- ج) اغراق
مثال مشابه:
- برای استعاره: «دستِ تو جویبارِ رحمت است» (دست استعاره از بخشش)
- برای متناقضنما: «سکوتِ پر سر و صدای او»
- برای اغراق: «از این همه خوشحالی تا آسمان پریدم»
