راهنمایی کوتاه: گسترده فعال البرز به منطقهای زمینشناختی در شمال ایران اشاره دارد که هنوز در حال تغییر و تحول است.
گامبهگام:
۱) ابتدا باید بدانیم که رشتهکوه البرز در شمال ایران قرار دارد و یکی از جوانترین و فعالترین رشتهکوههای جهان از نظر زمینشناختی است.
۲) «گسترده فعال» به این معنی است که این منطقه هنوز در حال کوهزایی (اوروژنز) است. یعنی صفحات زمینساختی در حال برخورد هستند و باعث بلند شدن کوهها، ایجاد زمینلرزهها و فعالیتهای آتشفشانی میشوند.
۳) دلیل این فعالیت، قرار گرفتن ایران روی کمربند کوهزایی آلپ-هیمالیا است. صفحه عربستان به سمت صفحه اوراسیا میرود و البرز را تحت فشار قرار میدهد.
۴) پیامدهای این فعالیت شامل زمینلرزههای مکرر (مانند زمینلرزههای منجیل و رودبار)، چینخوردگیهای جدید در کوهها، و در برخی نقاط، فعالیتهای گرمابی (چشمههای آب گرم) است.
۵) این فرآیندها بر شکلگیری منابع طبیعی (مانند برخی معادن)، خطرات طبیعی و حتی آبوهوای منطقه تأثیر میگذارند.
پاسخ نهایی: گسترده فعال البرز بخشی از رشتهکوه البرز است که به دلیل فرآیندهای زمینساختی جاری (برخورد صفحات)، هنوز در حال بلند شدن، تغییر شکل و ایجاد زمینلرزه است. این منطقه بخشی از کمربند کوهزایی فعال و جوان جهان محسوب میشود.
مثال مشابه: رشتهکوه هیمالیا نیز یک «گسترده فعال» است. در آنجا صفحه هند در حال برخورد با صفحه اوراسیا است و باعث بلند شدن قله اورست و زمینلرزههای شدید میشود.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی درباره «زمینساخت صفحهای»، «کمربند آلپ-هیمالیا» و «نقشه گسلهای فعال ایران» تحقیق کنی. مشاهده عکسهای ماهوارهای از چینخوردگیهای البرز نیز جالب است.
یادآوری ایمنی: زندگی در مناطق فعال زمینشناختی مانند البرز، نیازمند آگاهی از خطرات طبیعی مانند زمینلرزه و آمادگی برای مقابله با آن (مانند داشتن کیف نجات و شناسایی نقاط امن) است.
