راهنمایی کوتاه: در ایران، مناطق شمالی و غربی معمولاً منابع آب بیشتری نسبت به مناطق جنوبی و مرکزی دارند.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا خطی عمودی از تهران تا بوشهر در نظر بگیرید. این خط تقریباً از مرکز ایران به سمت جنوب میرود.
- ۲) بخش شمالی این خط (نزدیک تهران و مناطق بالاتر) در دامنههای رشتهکوه البرز قرار دارد. رشتهکوهها با جذب ابرهای بارانزا، بارش بیشتری ایجاد میکنند.
- ۳) بخش جنوبی این خط (نزدیک بوشهر و مناطق پایینتر) به خلیج فارس و مناطق گرم و خشک میرسد. این مناطق بارش کمتری دارند و بیشتر بیابانی یا نیمهبیابانی هستند.
- ۴) دلیل اصلی تفاوت منابع آب، «عوامل آبوهوایی» و «توپوگرافی» (پستی و بلندی) است. رشتهکوههای البرز و زاگرس در شمال و غرب ایران مانند سدهای طبیعی عمل میکنند و ابرهای مرطوب را نگه میدارند.
- ۵) در مقابل، مناطق جنوبی تحت تأثیر تودههای هوای گرم و خشک عربستان و آفریقا قرار دارند و رطوبت کمتری دریافت میکنند.
- ۶) همچنین، رودخانههای دائمی مانند کارون، کرخه و سفیدرود در شمال و غرب جریان دارند، در حالی که در جنوب رودخانههای فصلی یا کمآبتر دیده میشوند.
پاسخ نهایی: بخش شمالی خط (نزدیک تهران و مناطق بالاتر) منابع آب بیشتری دارد. دلیل اصلی آن وجود رشتهکوه البرز، بارش بیشتر (باران و برف) و رودخانههای دائمی است. بخش جنوبی (نزدیک بوشهر) به دلیل گرمی و خشکی هوا، بارش کم و دوری از کوهستان، منابع آب کمتری دارد.
مثال مشابه: اگر خطی عمودی از رشت تا بندرعباس بکشیم، باز هم میبینیم مناطق شمالی (رشت) به دلیل نزدیکی به دریای خزر و کوهستان، بسیار پربارانتر از مناطق جنوبی (بندرعباس) هستند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی نقشههای بارش ایران، موقعیت رشتهکوهها و شبکه رودخانههای کشور را بررسی کنی. همچنین مفهوم «سایه باران» (Rain Shadow) را مطالعه کن که چرا یک طرف کوه باران زیاد و طرف دیگر خشک است.
