راهنمایی کوتاه: در درس ۳ منطق معمولاً می‌آموزیم «مفهوم» یعنی معنای کلی که در ذهن داریم و «مصداق» یعنی نمونه‌های مشخصی که آن معنا بر آنها منطبق می‌شود.
گام‌به‌گام:
۱) مفهوم را مثل یک قالب یا برچسب ذهنی در نظر بگیر؛ مثلاً مفهوم «درخت».
۲) مصداق را نمونه‌های همان قالب بدان؛ مثلاً درخت سیب حیاط خانه یا درخت نارون خیابان.
۳) توجه کن که یک مفهوم می‌تواند مصداق‌های زیادی داشته باشد: مفهوم «دانش‌آموز» شامل همه دانش‌آموزان است، اما هر دانش‌آموز یک مصداق است.
۴) برای تشخیص، از خودت بپرس: آیا این چیز، مصداق آن مفهوم است؟ اگر بله، آن چیز زیر آن مفهوم می‌گنجد.
۵) حواست باشد لفظ با مفهوم یکی نیست؛ واژهٔ «کتاب» یک لفظ است، مفهوم «کتاب» معنای کلی آن است و مصداقش کتاب‌های مشخص روی میز است.
پاسخ نهایی: مفهوم، معنای کلی و ذهنی است که بر بسیاری از چیزها منطبق می‌شود؛ مصداق، فرد یا نمونهٔ مشخصی است که آن مفهوم را نشان می‌دهد. رابطهٔ آنها مثل رابطهٔ «نوع» و «نمونه» است.
مثال مشابه: مفهوم «عدد اول» را در نظر بگیر. عددهای ۲، ۳، ۵ و ۷ مصداق‌های آن هستند؛ خودِ «عدد اول» یک مفهوم کلی است.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: برای سه مفهوم دلخواه، دو مصداق بنویس و بررسی کن چرا آن نمونه‌ها زیر آن مفهوم می‌گنجند.
