برای تشخیص مانع و جامع بودن یک تعریف یا مفهوم، باید دو شرط را بررسی کرد: شرط مانع بودن و شرط جامع بودن.
- مانع بودن: یعنی تعریف یا مفهوم مورد نظر، شامل مواردی که نباید دربرگیرد، نشود.
- جامع بودن: یعنی تعریف یا مفهوم مورد نظر، همه مواردی را که باید دربرگیرد، دربرمیگیرد.
برای تشخیص این دو شرط، میتوان گامهای زیر را طی کرد:
گامبهگام:
- ۱) تعریف یا مفهوم مورد نظر را به دقت بررسی کنید.
- ۲) مواردی را که باید دربرگیرد و مواردی را که نباید دربرگیرد، شناسایی کنید.
- ۳) بررسی کنید که آیا تعریف یا مفهوم مورد نظر، شامل مواردی که نباید دربرگیرد، میشود یا خیر.
- ۴) بررسی کنید که آیا تعریف یا مفهوم مورد نظر، همه مواردی را که باید دربرگیرد، دربرمیگیرد یا خیر.
پاسخ نهایی: اگر تعریف یا مفهوم مورد نظر، هم مانع بودن و هم جامع بودن را داشته باشد، میتوان گفت که مانع و جامع است.
مثال مشابه: برای مثال، تعریف «انسان» به عنوان «موجودی که دارای عقل و شعور است» را در نظر بگیرید. برای تشخیص مانع و جامع بودن این تعریف، باید بررسی کرد که آیا شامل مواردی که نباید دربرگیرد، میشود یا خیر (مانند حیوانات دیگر) و آیا همه مواردی را که باید دربرگیرد، دربرمیگیرد یا خیر (مانند همه انسانها).
