راهنمایی کوتاه: جملهای که تنها یک درصد بالا را بدون ذکر تعداد کل و شرایط دیگر میآورد، دچار یک مغالطهی آماری به نام مغالطه آمار ناقص است.
گامبهگام:
- در جمله گفته شده «۹۷٪ دانشآموزان سال آخر این آموزشگاه در دانشگاههای دولتی، آزاد و پیام نور پذیرفته شدهاند».
- برای ارزیابی درست بودن این آمار، باید چند چیز را بدانیم: تعداد کل دانشآموزان سال آخر چند نفر بوده؟ آیا همهی آنها در کنکور شرکت کردهاند؟ ملاک پذیرش در این دانشگاهها یکسان است؟
- نکتهی مهم: وقتی درصد را بدون عدد مطلق میگویند، ممکن است عدد کوچکی پشت آن باشد (مثلاً فقط ۳۰ دانشآموز و ۲۹ نفر پذیرفته شده باشند). این باعث میشود آمار گمراهکننده باشد.
- همچنین «دانشگاه آزاد» و «پیام نور» معمولاً شرایط پذیرش آسانتری دارند؛ پس درصد بالا لزوماً نشانهی کیفیت عالی آموزشگاه نیست.
- بنابراین جملهی بالا دچار مغالطه آمار ناقص (یا مغالطه درصدهای بیتعداد) شده است، زیرا برای نتیجهگیری درست، اطلاعات کافی ارائه نمیدهد.
پاسخ نهایی: جملهی داده شده دچار «مغالطه آمار ناقص» است. این مغالطه زمانی رخ میدهد که از درصد یا نسبت بدون ذکر عدد کل یا شرایط دیگر استفاده کنیم تا شنونده را گمراه کنیم.
مثال مشابه: «۹۰٪ مردم این شهر به کاندیدای A رأی دادند» در حالی که کل رأیدهندگان فقط ۲۰ نفر بودند. این هم یک مغالطهی آماری مشابه است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به کتاب منطق پایه دهم، مبحث مغالطههای آماری و نمونهگیری ناقص مراجعه کن. همچنین میتوانی دربارهٔ «مغالطه تعمیم ناقص» هم مطالعه کنی.
