راهنمایی کوتاه: این سوال درباره تشخیص نوع قضیه منفصل در منطق است. جملهای که نوشتهاید احتمالاً «انسان یا در شب میخوابد یا در روز» بوده است.
گامبهگام:
۱) ابتدا دو جزء قضیه را مشخص کن: جزء اول «در شب میخوابد» و جزء دوم «در روز میخوابد».
۲) ببین آیا ممکن است هر دو جزء همزمان درست باشند؟ بله، یک انسان میتواند هم شب بخوابد و هم روز (مثلاً چرت بزند). پس مانعةالجمع نیست (چون مانعةالجمع نمیگذارد هر دو درست باشند).
۳) ببین آیا ممکن است هر دو جزء با هم نادرست باشند؟ خیر، زیرا انسان برای زندگی باید بخوابد؛ اگر نه شب بخوابد و نه روز، نخوابیده است که ممکن نیست. پس نمیتواند هر دو نادرست باشند.
۴) پس این قضیه از نوع «منفصل مانعةالخلو» است. یعنی دو جزء نمیتوانند با هم نادرست باشند، ولی میتوانند با هم درست باشند.
پاسخ نهایی: این قضیه «منفصل مانعةالخلو» است.
مثال مشابه: «عدد یا زوج است یا فرد» یک قضیه منفصل حقیقی است (نه مانعةالخلو) چون نمیتواند هم زوج باشد هم فرد، و همچنین نمیتواند نه زوج باشد نه فرد.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به کتاب منطق پایه دهم، بخش «اقسام قضیه منفصل» مراجعه کن. تفاوت مانعةالجمع و مانعةالخلو و حقیقی را با مثالهای بیشتر تمرین کن.
