راهنمایی کوتاه: این جمله دربارهٔ یکی از انواع مغالطههای منطقی صحبت میکند که در آن از ابهام معنای کلمات سوءاستفاده میشود.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا ببینیم «مغالطه» چیست: مغالطه یعنی استدلالی که به نظر درست میآید اما در واقع اشتباه است و ما را به نتیجهٔ نادرست میرساند.
- ۲) «توسل به معنای ظاهری» نوعی مغالطه است: در این مغالطه، شخص از این که یک کلمه یا عبارت دو معنی دارد (معنای ظاهری و معنای واقعی یا تخصصی) سوءاستفاده میکند.
- ۳) مثال ساده: فرض کنید کسی بگوید «دکتر گفت باید ورزش کنم. من هم امروز با دوستم فوتبال بازی کردم، پس ورزش کردم». اینجا «ورزش» در پزشکی معنای منظم و برنامهریزیشده دارد، نه یک بازی تفریحی. پس شخص از معنای ظاهری «ورزش» سوءاستفاده کرده.
- ۴) «اشتراک لفظ» یعنی یک کلمه برای دو چیز مختلف به کار میرود (مثل «پا» برای انسان و برای میز). مغالطهگر از این اشتراک لفظ برای فریب استفاده میکند.
- ۵) جملهٔ شما میگوید: «این کتاب ارزش ندارد [چون] مغالطهٔ توسل به معنای ظاهری دارد یا اشتراک لفظ». یعنی نویسندهٔ کتاب ممکن است از این نوع مغالطه استفاده کرده باشد و این باعث کاهش ارزش کتاب شده است.
پاسخ نهایی: جمله به این معناست که کتاب مورد نظر ممکن است به دلیل استفاده از استدلالهای نادرست (که از ابهام معنای کلمات سوءاستفاده میکنند) ارزش علمی یا منطقی چندانی نداشته باشد.
مثال مشابه: اگر در کتابی نوشته باشد «عقل سالم در بدن سالم است. من بدن سالمی دارم، پس عقل سالمی دارم». اینجا «سلامت بدن» با «سلامت عقل» اشتراک لفظی دارد اما یکی نیستند. این یک مغالطه است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی دربارهٔ انواع دیگر مغالطههای منطقی مثل «مغالطهٔ توسل به احساسات» یا «مغالطهٔ شخصی» تحقیق کنی. کتابهای مقدماتی منطق برای پایهٔ دهم میتوانند کمک کنند.
