راهنمایی کوتاه: تقطیع هجایی یعنی هر بیت شعر را به هجاهای کوچک (بخشهای آوایی) تقسیم کنیم تا وزن آن را بهتر بفهمیم.
گامبهگام:
- مصراعهای بیت را جدا کن: این بیت دو مصراع دارد: «تا ز باغ خاطرات گلهای شادی بشکفد» و «هرچه در دل تخم کین داری به زیر خاک کن».
- هر کلمه را به تنهایی بنویس و هجاهای آن را مشخص کن. مثلاً «تا» یک هجای بلند «تا» است، «ز» یک هجای کوتاه «زِ» (مگر در تلفظ عملی). برای اطمینان از تلفظ صحیح شعر، به آهنگ خواندن توجه کن.
- هر هجا را با خط تیره جدا کن. هجاها میتوانند کوتاه (ک) یا بلند (ب) باشند، اما فعلاً فقط جدا کردن کافی است.
- حالا دو مصراع را کامل بنویس و هجاها را با فاصله یا خط تیره نشان بده.
پاسخ نهایی:
مصراع اول: تا ز با غِ خا طِ را تِ گُ لَ هَ شا دی بِش کَفَد
تقطیع هجایی دقیقتر (با تلفظ شاعرانه):
تا / زِ / با / غِ / خا / طِ / را / تِ / گُلْ / های / شا / دی / بِش / کَ / فَد
مصراع دوم: هَر چِ دَر دِل تُخْ مِ کی ن دا ری بِ زی رِ خا کَ کُن
تقطیع: هَر / چِ / دَر / دِل / تُخْ / مِ / کی / ن / دا / ری / بِ / زی / رِ / خا / کَ / کُن
(توجه: «تخم» در تلفظ شاعرانه یک هجای بلند «تُخْم» و «کین» یک هجای بلند «کین» است.)
مثال مشابه: برای بیت «بهار آمد، گلستان تازه شد / جهان از لطف یزدان تازه شد» تقطیع هجایی مصراع اول: بِ / ها / رَ / مَد / گُ / لِ / سْتا / نِ / تا / زِ / شُد
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: دربارهٔ «وزن عروضی» و تفاوت هجای کوتاه و بلند در کتاب علوم و فنون ادبی (پایه دهم) مطالعه کن. همچنین میتوانی با خواندن شعرهای دیگر و تقطیع آنها تمرین کنی.
