راهنمایی کوتاه: در قرابت معنایی دنبال «مفهوم یکسان» می‌گردیم، نه واژه‌های یکسان.
گام‌به‌گام:
- ۱) اول بیت یا عبارت اصلی را بخوان و مفهوم آن را با زبان خودت در یک جمله بنویس؛ مثلاً «دانش باعث توانایی می‌شود».
- ۲) کلیدواژه‌های مهم را پیدا کن؛ واژه‌هایی مثل دانش، توانایی، دل، عشق، وطن، دوستی.
- ۳) به رابطه‌های معنایی دقت کن: تشبیه، کنایه، تضاد، علت و نتیجه، یا مراعات‌نظیر.
- ۴) گزینه‌ها را یکی‌یکی با جملهٔ خودت مقایسه کن و بگو هر کدام چه پیامی دارد.
- ۵) گزینه‌هایی را که فقط یک واژهٔ مشترک دارند، ولی پیامشان متفاوت است، حذف کن.
- ۶) گزینه‌ای که هم‌معنی و هم‌پیام بیت اصلی است، انتخاب کن.
پاسخ نهایی: قرابت معنایی یعنی پیدا کردن بیت یا عبارتی که پیام و مفهومش با بیت اصلی یکی است. دو بیت می‌توانند واژه‌های کاملاً متفاوتی داشته باشند، اما هر دو یک حرف را بزنند؛ مثل دو نقاشی مختلف از یک منظرهٔ واحد.
مثال مشابه: بیت «بنی‌آدم اعضای یک پیکرند / که در آفرینش ز یک گوهرند» دربارهٔ همدلی و یگانگی انسان‌هاست. بیت «تو کز محنت دیگران بی‌غمی / نشاید که نامت نهند آدمی» همان مفهوم را دارد: بی‌تفاوت نبودن به درد دیگران. پس این دو بیت با هم قرابت معنایی دارند.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: وقتی شعر می‌خوانی، بعد از هر بیت یک جملهٔ کوتاه از «پیام آن» بنویس. این کار ذهنت را برای تشخیص مفهوم‌های مشابه قوی می‌کند.
