راهنمایی کوتاه: این صفحه دربارهٔ «وزن شعر» و «تقطیع» است که پایهٔ درک موسیقی شعر فارسی محسوب میشود.
گامبهگام:
- ۱) مفهوم وزن: وزن شعر، همان نظم و آهنگ خاصی است که از تکرار یک الگوی مشخص (موسوم به «رکن» یا «وزن») در مصراعهای شعر بهدست میآید. مثل ضربآهنگ یک آهنگ.
- ۲) تقطیع چیست؟ تقطیع یعنی شکستن مصراع شعر به واحدهای کوچکترِ وزنی، که معمولاً از هجاهای بلند (ـ) و کوتاه (U) تشکیل میشوند. این کار به ما کمک میکند الگوی وزن شعر را پیدا کنیم.
- ۳) هجاهای بلند و کوتاه: در فارسی، هر هجایی که به صامت (بیصدا) ختم شود یا حرف صدادار بلند داشته باشد، هجای بلند (ـ) است. هجایی که به حرف صدادار کوتاه ختم شود، هجای کوتاه (U) است. مثال: «دل» (ـ)، «کِه» (U).
- ۴) مراحل تقطیع: ابتدا مصراع را به هجاها تقسیم میکنیم. سپس هر هجا را به علامت بلند یا کوتاه تبدیل میکنیم. در نهایت، الگوی تکرارشوندهٔ این علامتها را پیدا میکنیم که همان وزن شعر است.
- ۵) مثال از کتاب: صفحهٔ ۶۱ معمولاً یک بیت مثال میزند و مرحلهبهمرحله آن را تقطیع میکند تا الگوی وزنی (مثلاً «فعولن فعولن فعولن فعولن») مشخص شود.
پاسخ نهایی: صفحهٔ ۶۱ کتاب علوم و فنون ادبی ۱ (دهم انسانی) مبحث «تقطیع و شناخت وزن شعر» را با ارائهٔ تعریف، قواعد تشخیص هجاهای بلند و کوتاه، و یک مثال عملی برای تقطیع یک بیت شعر آموزش میدهد. هدف این است که شما بتوانید وزن شعرهای فارسی را تشخیص دهید.
مثال مشابه: بیت «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین / کاین اشارت ز جهان گذران ما را بس» را در نظر بگیرید. با تقطیع، الگوی وزنی «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن» (وزن بحر هزج) بهدست میآید.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن یک بیت ساده از حافظ یا سعدی را انتخاب کنی و خودت هجاهایش را بلند و کوتاه علامتگذاری کنی. سپس با الگوی صفحه مقایسه کن. از معلمت بخواه نمونههای بیشتری به تو نشان دهد.
