راهنمایی کوتاه: برای نوشتن آرایش الکترونی فقط دو چیز لازم داری؛ تعداد الکترونها و ترتیب پر شدن زیرلایهها.
گامبهگام:
- ۱) عدد اتمی (Z) را از جدول تناوبی پیدا کن؛ در اتم خنثی تعداد الکترونها برابر Z است.
- ۲) ترتیب پر شدن زیرلایهها را به خاطر بسپار (اصل آفبا): 1s ← 2s ← 2p ← 3s ← 3p ← 4s ← 3d ← 4p ← 5s ← 4d ← 5p ← 6s ← 4f ← 5d ← 6p ← 7s …
- ۳) ظرفیت هر زیرلایه را بدان: s دو، p شش، d ده و f چهارده الکترون.
- ۴) الکترونها را یکییکی در این خانهها بگذار تا مجموعشان با Z برابر شود.
- ۵) در نوشتن نهایی زیرلایهها را به ترتیب عدد لایه (n) مرتب کن؛ مثلاً 3d پیش از 4s نوشته میشود.
- ۶) برای کوتاهنویسی، گاز نجیب قبل از عنصر را در براکت بگذار؛ مثل [Ar]3d⁶4s².
پاسخ نهایی:
- سدیم (Z=11): 1s²2s²2p⁶3s¹ و کوتاه آن [Ne]3s¹ ؛ جمع الکترونها:
- کلر (Z=17): 1s²2s²2p⁶3s²3p⁵ و کوتاه آن [Ne]3s²3p⁵
- آهن (Z=26): 1s²2s²2p⁶3s²3p⁶4s²3d⁶ و کوتاه آن [Ar]3d⁶4s²
- دو استثنای معروف: کروم (Z=24) ← [Ar]3d⁵4s¹ و مس (Z=29) ← [Ar]3d¹⁰4s¹ ؛ دلیلشان پایداری بیشتر نیمهپر یا کاملاً پر بودن زیرلایه d است.
- در یونها اول الکترون از بیرونیترین لایه کم میشود: Na⁺ همان [Ne] و O²⁻ (Z=8 با دو الکترون اضافه) همان [Ne] است.
- ارتباط با جدول: گروههای ۱ و ۲ به ترتیب ns¹ و ns²، گروههای ۱۳ تا ۱۸ الگوی ns²np¹ تا ns²np⁶ و عناصر واسطه آرایش (n−1)d دارند.
- دو قاعده مهم برای اوربیتالها: اصل پائولی میگوید هر اوربیتال حداکثر دو الکترون با اسپین مخالف دارد و قاعده هوند میگوید در زیرلایههای همانرژی، اول هر اوربیتال یک الکترون میگیرد و بعد جفت میشود.
مثال مشابه:
- سؤال ۱: آرایش الکترونی گوگرد (Z=16) را بنویس. حل: 1s²2s²2p⁶3s²3p⁴ ← کوتاه [Ne]3s²3p⁴ ؛ شش الکترون در لایه ظرفیت، پس گروه ۱۶ و دوره ۳.
- سؤال ۲: عنصری آرایش [Ar]4s¹ دارد؛ عدد اتمی آن چند است؟ حل: آرگون ۱۸ الکترون دارد و یک الکترون هم در 4s، پس Z = ۱۹ (پتاسیم).
- سؤال ۳: در اتم آهن چند الکترون در زیرلایه d هست؟ حل: آرایش آن [Ar]3d⁶4s² است، پس ۶ الکترون در 3d.
- سؤال ۴: آرایش الکترونی یون Al³⁺ را بنویس. حل: آلومینیم ۱۳ الکترون دارد و سه الکترون از دست میدهد، پس ۱۰ الکترون میماند: 1s²2s²2p⁶ که همان [Ne] است.
- سؤال ۵: در زیرلایه 2p⁴ الکترونها چگونه در اوربیتالها جای میگیرند؟ حل: اول هر سه اوربیتال یک الکترون میگیرند و الکترون چهارم با یکی از آنها جفت میشود (قاعده هوند).
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: این تمرینها را خودت حل کن و بعد جواب را ببین.
- منیزیم (Z=12): 1s²2s²2p⁶3s² یا [Ne]3s²
- برم (Z=35): [Ar]3d¹⁰4s²4p⁵
- عدد اتمی عنصری با آرایش [Ne]3s²3p³ برابر ۱۵ (فسفر) است.
- تعداد الکترونهای لایه ظرفیت اکسیژن (Z=8) برابر ۶ است.
- آرایش یون Mg²⁺ برابر [Ne] میشود، چون دو الکترون لایه سوم را از دست داده است.