خلاصه درس ۱۱ تاریخ دهم

خلاصه درس ۱۱: آیین کشورداری

در این درس به بررسی نظام حکومتی ایران باستان، به‌ویژه دوران ماد و هخامنشیان می‌پردازیم. اطلاعات دربارهٔ حکومت ماد به دلیل کمبود اسناد محدود است، اما برای هخامنشیان اسناد سنگ‌نوشته و منابع یونانی اطلاعات کافی‌تری فراهم می‌کنند.

نظام حکومتی ماد

• شاه به‌عنوان رأس حکومت، احتمالاً از طریق ارث یا انتخاب دربار به تخت می‌نشست.
• دربار و تشکیلات اداری کوچک شامل پادشاه، برخی صاحب‌منصبان درباری، فرماندهان نظامی و حاکمان محلی بود.
• ساختار اداری محدود و متمرکز بر اطراف دربار بود.

نظام حکومتی هخامنشیان

• پادشاه در رأس تمام قدرت‌ها قرار داشت و ادعا می‌کرد که مقامش از اهورامزدا (آفریننده) به او داده شده است؛ این ادعا به مشروعیت دینی حکومت می‌داد.
• دربار هخامنشی شامل مشاوران برجستهٔ سیاسی، نظامی، اداری، مذهبی و حقوقی بود که در تصمیم‌گیری‌های مهم (جنگ، صلح، سیاست داخلی) به پادشاه مشورت می‌دادند.
• کشور به استان‌های (ساتراپی) مختلف تقسیم می‌شد؛ هر ساتراپ توسط ساتراپ (حاکم) تحت نظارت مستقیم پادشاه اداره می‌گردید.
• اسناد سنگ‌نوشته (مانند نقش‌نگارهٔ داریوش) و نوشته‌های مورخان یونانی اطلاعات دقیق‌تری از ساختار اداری، مالیات، نظام قضایی و راه‌های ارتباطی ارائه می‌دهند.

جمع‌بندی

در دوران ماد، ساختار حکومتی ساده و متمرکز بود؛ اما در دوره هخامنشیان، با گسترش قلمرو، نظام حکومتی پیچیده‌تر شد: پادشاه به‌عنوان مرکز قدرت، با حمایت دینی و مشاوران متخصص، کشور را به استان‌های متعدد تقسیم و اداره می‌کرد.