راهنمایی کوتاه: بافت هادی (بافت آوندی) همان دستگاه انتقال گیاه است؛ آب و مواد غذایی را در سراسر گیاه جابهجا میکند.
گامبهگام:
۱) بافت هادی دو بخش دارد: آوند چوبی و آوند آبکش.
۲) آوند چوبی، شیره خام (آب و مواد معدنی که ریشه جذب کرده) را از ریشه به ساقه و برگ میبرد؛ یعنی انتقال یکطرفه و رو به بالا.
۳) یاختههای آوند چوبی در زمان انتقال، مردهاند و سیتوپلاسم ندارند؛ دیوارهشان ضخیم و چوبیشده است تا لولهای محکم بسازند. دو نوع دارند: عنصر آوندی (آوند) و تراکئید.
۴) آوند آبکش، شیره پرورده (مواد آلی ساختهشده در فتوسنتز) را از برگ به همه بخشهای گیاه میرساند؛ پس انتقال در آن دوطرفه است.
۵) یاختههای آوند آبکش زندهاند: یاخته غربالی که هسته ندارد و یاخته همراه که هسته دارد و سوختوساز آن را تأمین میکند.
۶) نکتهای که معلم معمولاً میپرسد: چرا آوند چوبی استحکام دارد و آوند آبکش پویا و زنده است؟ چون آوند چوبی فقط لوله انتقال است، اما آبکش باید مواد را فعالانه و در جهتهای مختلف جابهجا کند.
پاسخ نهایی:
- آوند چوبی: انتقال شیره خام، یکطرفه (ریشه ← برگ)، یاختههای مرده با دیواره چوبی.
- آوند آبکش: انتقال شیره پرورده، دوطرفه (برگ ← همهجا)، یاختههای زنده (غربالی + یاخته همراه).
- کار مشترک: ارتباط بخشهای دور گیاه با هم و رساندن مواد به یاختهها.
مثال مشابه: آوند چوبی مثل لوله آب شهری است که آب را از تصفیهخانه (ریشه) به خانهها (برگ) میبرد؛ آوند آبکش مثل پیک غذا است که غذای پختهشده در آشپزخانه (برگ) را به همه اتاقها میرساند.
تمرین کوتاه: کدام مورد در آوند آبکش دیده میشود؟ ۱) یاخته مرده با دیواره چوبی ۲) یاخته زنده بدون هسته همراه یاخته هستهدار ۳) فقط تراکئید
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به شکل برش ساقه در کتاب نگاه کن و جای دستههای آوندی را پیدا کن؛ سپس مسیر حرکت شیره خام و شیره پرورده را با فلش روی کاغذ بکش.
اگر منظور معلمت از «هادی» چیز دیگری بود (مثلاً بخشی از فصل گردش مواد)، بگو تا دقیقتر برایت توضیح بدهم.