راهنمایی کوتاه: کلیه تنها جایی در بدن است که پشت سر هم دو شبکه مویرگی دارد؛ اولی خون را «صاف» می‌کند و دومی مواد مفید را «برمی‌گرداند».
گام‌به‌گام:
- خون از سرخرگ کلیه وارد می‌شود و از سرخرگ‌های قوسی و میان‌لبولی می‌گذرد تا به سرخرگ آوران برسد.
- سرخرگ آوران خون را به شبکه مویرگی اول = کلافک (گلومرول) می‌رساند. کلافک داخل کپسول بومن قرار دارد.
- در کلافک فشار خون بسیار بالاست، پس آب و مواد کوچک (یون‌ها، گلوکز، آمینواسید، اوره) از مویرگ به کپسول بومن تراوش می‌کنند. سلول‌های خونی و پروتئین‌های درشت باقی می‌مانند.
- خون باقی‌مانده از کلافک نه با سیاهرگ، بلکه با سرخرگ وابران خارج می‌شود. چون قطر سرخرگ وابران از آوران کمتر است، فشار در گلومرول بالا می‌ماند.
- سرخرگ وابران خودش شاخه‌شاخه می‌شود و شبکه مویرگی دوم = مویرگ‌های پیراملولی و وازا رکتا را می‌سازد که دور لوله‌های پیچیده و قوس هنله می‌پیچند.
- در شبکه مویرگی دوم بازجذب رخ می‌دهد: آب و مواد مفید از مایع داخل لوله به خون برمی‌گردند و تا حد امکان مواد دفعی در ادرار می‌مانند. ترشح (انتقال مواد از خون به لوله) هم در همین‌جا انجام می‌شود.
پاسخ نهایی: دو شبکه مویرگی در کلیه پشت سر هم (سِری) قرار دارند و بین آن‌ها سرخرگ وابران واسطه است:
- شبکه اول (کلافک): محل تراوش؛ فشار بالا، داخل کپسول بومن، خروج خون با سرخرگ وابران.
- شبکه دوم (پیراملولی و وازا رکتا): محل بازجذب و ترشح؛ فشار پایین‌تر، دور لوله‌های نفرون، خروج خون با سیاهرگ‌های کوچک به سمت سیاهرگ کلیه.
اگر بخواهیم خلاصه کنیم مسیر چنین است: سرخرگ کلیه ← سرخرگ میان‌لبولی ← سرخرگ آوران ← کلافک ← سرخرگ وابران ← مویرگ‌های پیراملولی ← سیاهرگ میان‌لبولی ← سیاهرگ کلیه.
مثال مشابه: مثل یک کارخانهٔ تصفیهٔ آب فکر کن: دستگاه صافی که با فشار بالا کار می‌کند شبکه اول است و آب را از آشغال جدا می‌کند؛ سپس یک شبکهٔ لوله‌کشی دوم آب و مواد خوب را جمع می‌کند و آشغال را می‌فرستد. اگر شبکه دوم نبود، بدن هر دقیقه مقدار زیادی آب و گلوکز از دست می‌داد.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری:
- یک نمودار جریانی از مسیر خون در کلیه بکش و روی آن بنویس کجا تراوش، کجا بازجذب و کجا ترشح رخ می‌دهد.
- پس بپرس: اگر سرخرگ وابران گشادتر شود، فشار گلومرول و مقدار ادرار چه تغییری می‌کند؟
- مقایسه کن: چرا در بافت‌های دیگر مثل ماهیچه فقط یک شبکه مویرگی و بین سرخرگ و سیاهرگ وجود دارد؟
