استعاره و اضافه‌ی استعاری چیست؟

راهنمایی کوتاه: استعاره و اضافه‌ی استعاری دو صنعت ادبی زیبا هستند که با استفاده از آنها می‌توانیم سخن خود را جذاب‌تر کنیم.

گام‌به‌گام:

• ۱) تعریف استعاره: استعاره یعنی به کار بردن یک کلمه به جای کلمه‌ی دیگر، به دلیل وجود یک یا چند ویژگی مشترک بین آنها. در استعاره، شباهت بین دو چیز آنقدر زیاد است که گوینده یکی را به جای دیگری می‌گذارد. برای مثال، وقتی می‌گوییم «شیر جنگ» به جای «پهلوان شجاع»، از کلمه‌ی «شیر» به دلیل ویژگی شجاعتش استفاده کرده‌ایم.
• ۲) اجزای استعاره: در هر استعاره چهار جزء وجود دارد:
  ۱. مستعارٌ منه (چیزی که از آن نام برده می‌شود، مثل «شیر»).
  ۲. مستعارٌ له (چیزی که برای آن نام برده می‌شود، مثل «پهلوان»).
  ۳. وجه شبه (ویژگی مشترک، مثل «شجاعت»).
  ۴. قرینه (نشانه‌ای که مانع از اشتباه گرفتن معنی اصلی کلمه می‌شود. در مثال بالا، کلمه‌ی «جنگ» قرینه است و نشان می‌دهد منظور از شیر، حیوان نیست).
• ۳) تعریف اضافه‌ی استعاری: اضافه‌ی استعاری حالتی خاص از استعاره است. در این صنعت، یک کلمه (که معمولاً صفت یا موصوف است) به صورت استعاری به کلمه‌ی دیگری اضافه می‌شود. یعنی رابطه‌ی اضافه بین دو کلمه برقرار است، اما یکی از آن دو کلمه (یا هر دو) به صورت استعاری به کار رفته‌اند.
• ۴) انواع اضافه‌ی استعاری:
  • اضافه‌ی استعاری موصوفی: وقتی موصوف به صورت استعاری به کار رود. مثال: «دریای علم» (در اینجا «دریا» موصوف است و به صورت استعاری برای نشان دادن فراوانی علم به کار رفته است).
  • اضافه‌ی استعاری صفتی: وقتی صفت به صورت استعاری به کار رود. مثال: «عسل گفتار» (در اینجا «عسل» صفت است و به صورت استعاری برای نشان دادن شیرینی گفتار به کار رفته است).
  • اضافه‌ی استعاری مضاف و مضاف‌الیهی: وقتی هم مضاف و هم مضاف‌الیه به صورت استعاری باشند. مثال کمتر رایج است.
• ۵) تفاوت اصلی: در استعاره ساده، یک کلمه به جای کلمه‌ی دیگر می‌آید. اما در اضافه‌ی استعاری، یک رابطه‌ی دستوری «اضافه» بین دو کلمه برقرار است و در ضمن، یکی از آن کلمه‌ها (یا هر دو) معنای استعاری دارند.

پاسخ نهایی: استعاره صنعتی است که در آن کلمه‌ای به جای کلمه‌ی دیگر به دلیل شباهت میان آنها به کار می‌رود. اضافه‌ی استعاری نوع خاصی از استعاره است که در آن یک رابطه‌ی اضافه (مانند صفت و موصوف یا مضاف و مضاف‌الیه) بین دو کلمه برقرار است و حداقل یکی از آن کلمه‌ها به صورت استعاری استفاده شده است.

مثال مشابه:
• استعاره: «ماهِ شب‌چهارده» (برای توصیف شخصی با چهره‌ی بسیار زیبا).
• اضافه‌ی استعاری موصوفی: «کوهِ صبر» (برای توصیف شخص بسیار صبور).
• اضافه‌ی استعاری صفتی: «طلای سخن» (برای توصیف سخن ارزشمند).

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن در شعرهای حافظ یا سعدی به دنبال نمونه‌های استعاره و اضافه‌ی استعاری بگردی. تشخیص آنها در ابتدا ممکن است سخت باشد، اما با تمرین، چشم و ذهن تو به این زیبایی‌های زبانی عادت می‌کند. می‌توانی یک بیت شعر انتخاب کنی و سعی کنی تمام صنایع بدیعی آن از جمله استعاره را پیدا کنی.