یافتن برابر معنایی واژه‌ها در بیت

راهنمایی کوتاه: در این تمرین، باید برای واژه‌های مشخص‌شده در بیت اول، واژه‌های هم‌معنی از بیت دوم پیدا کنی.

گام‌به‌گام:

• ۱) ابتدا بیت اول را با دقت بخوان: «ارباب حاجتیم و زبان سوال نیست؛ در حضرت کریم، تمنا چه حاجت است.»
• ۲) واژه‌های مشخص‌شده در این بیت (که در سوال اصلی آمده‌اند) را شناسایی کن. از آن‌جایی که در متن شما واژه‌ها مشخص نشده‌اند، فرض می‌کنم منظور واژه‌های کلیدی مانند «حاجت»، «زبان سوال»، «تمنا» و «حضرت کریم» باشد.
• ۳) حالا بیت دوم را بررسی کن: «خموش باش که در پیشگاه حسن و جمال سخن ز مکنت و جاه و جلال نتوان گفت.»
• ۴) برای هر واژه از بیت اول، در بیت دوم به دنبال واژه‌ای بگرد که مفهوم مشابهی دارد. مثلاً:
  • «حاجت» و «تمنا» در بیت اول به معنای درخواست یا نیاز هستند. در بیت دوم، «سخن ز مکنت و جاه و جلال نتوان گفت» اشاره به این دارد که در برابر عظمت، صحبت از ثروت و مقام بی‌معنی است—پس می‌توان «حاجت» را با «سخن» (به معنای گفتار) مرتبط دانست، اما بهتر است به دنبال واژه‌ای باشی که مفهوم درخواست را برساند. در این بیت، «سخن» می‌تواند برابر با «زبان سوال» باشد.
  • «حضرت کریم» در بیت اول به جایگاه بزرگواری اشاره دارد. در بیت دوم، «پیشگاه حسن و جمال» نیز به جایگاه زیبایی و عظمت اشاره می‌کند—پس می‌توان این دو را برابر معنایی در نظر گرفت.
• ۵) نتیجه را به صورت جفت‌های واژه‌ای بنویس: مثلاً «حضرت کریم» = «پیشگاه حسن و جمال»، و «زبان سوال» = «سخن» (با توجه به مفهوم).

پاسخ نهایی: برای واژه‌های بیت اول، برابرهای معنایی از بیت دوم می‌تواند این‌ها باشد: «حضرت کریم» با «پیشگاه حسن و جمال» (هر دو به جایگاه بلند اشاره دارند)، و «زبان سوال» با «سخن» (هر دو به گفتار مربوط می‌شوند). اگر واژه‌های مشخص‌شده متفاوت هستند، همین روش را برای آن‌ها به کار ببر.

مثال مشابه: در شعر «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین»—واژه «جوی» با «نهر» در بیت دیگری برابر است.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن برای شعرهای دیگر از دیوان حافظ یا سعدی، واژه‌های هم‌معنی پیدا کنی تا درک بهتری از زبان شعر فارسی پیدا کنی.