سلام! خیلی خوبه که میخواهی وزن شعر رو یاد بگیری. این مهارت بهت کمک میکنه شعرها رو بهتر بفهمی و حتی خودت شعر بگویی. بیا با هم قدمبهقدم جلو بریم.
راهنمایی کوتاه: وزن شعر با شمارش هجاها و تشخیص تکیه (تأکید) روی آنها مشخص میشود.
گامبهگام:
- ۱) هجاها را بشمار: هر بخش از یک کلمه که با یک صدا همراه است، یک هجاست. مثلاً «مادر» دو هجاست: «ما» و «در». شعر را کلمهکلمه بخوان و هجاهای هر کلمه را بشمار.
- ۲) تکیه را پیدا کن: در هر کلمه، یک هجا با تأکید بیشتری تلفظ میشود. مثلاً در «مادر»، تکیه روی «ما»ست. این هجای تکیهدار را با علامت (/) و هجای بدون تکیه را با علامت (U) نشان میدهند.
- ۳) الگوی وزن را تشخیص بده: بعد از مشخص کردن تکیهها در یک مصراع، الگوی تکرارشوندهای از هجاهای تکیهدار و بدون تکیه میبینی. این الگو، وزن شعر است. مثلاً وزن «مفاعیلن» در شعر حافظ.
- ۴) تقسیم بندی هجایی انجام بده: مصراع را به بخشهای کوچکتر (تکوزنها) تقسیم کن. هر بخش معمولاً ۲ تا ۴ هجا دارد و یک الگوی تکیه خاص را نشان میدهد.
- ۵) وزن را نامگذاری کن: با مقایسه الگوی بهدستآمده با وزنهای شناختهشده در عروض (مثل «فاعلاتن»، «مفاعیلن»)، نام وزن شعر را پیدا کن.
پاسخ نهایی: برای بهدستآوردن وزن یک شعر، ابتدا هجاهای هر مصراع را بشمار، سپس هجاهای تکیهدار و بدون تکیه را مشخص کن تا الگوی تکرارشونده وزن را پیدا کنی. تقسیمبندی هجایی یعنی شکستن مصراع به بخشهای کوچکتر بر اساس این الگو.
مثال مشابه: مصراع «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین» (حافظ).
هجاها: «بن» (U)، «شین» (/)، «بر» (U)، «لب» (/)، «جوی» (U)، «و» (U)، «گذر» (/)، «عمر» (U)، «ببین» (/).
الگو: U / U / U U / U / که معادل وزن «مفاعیلن مفاعیلن فعولن» است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن شعرهای سادهای مثل غزلهای حافظ یا سعدی را انتخاب کنی و با استفاده از کتاب «عروض و قافیه» یا منابع آنلاین معتبر، الگوهای وزن را تمرین کنی. گوش دادن به خوانش شعر توسط استادان نیز کمک زیادی میکند.
