راهنمایی کوتاه: در این بیت، سه نوع هجا داریم: کوتاه (U)، بلند (—)، و کشیده (— —). با تقسیم بیت به هجاها و مشخص کردن نوع آنها، وزن شعر را پیدا میکنیم.
گامبهگام:
۱) ابتدا بیت را به هجاهای آوایی تقسیم میکنیم:
ای / دوس / ت / شـ / کـ / ر / به / تـ / ر / یا / آن / کـ / شـ / کـ / ر / سا / زد / خو / بی / قـ / مـ / ر / به / تـ / ر / یا / آن / کـ / قـ / مـ / ر / سا / زد
(البته در تقطیع دقیقتر برخی هجاها ادغام میشوند. برای سادگی، این تقسیمبندی را مبنا قرار میدهیم.)
۲) نوع هر هجا را مشخص میکنیم:
- هجای کوتاه: به (be)، که (ke) – دارای یک صامت و یک مصوت کوتاه بدون پایان همخوان.
- هجای بلند: «دو» در «دوست»، «سا» در «سازد»، «بی» در «خوبی»، «تر» در «بهتر».
- هجای کشیده: «آن» (ān) – دارای مصوت بلند + همخوان پایانی.
۳) پایههای آوایی (وزن شعر) را مینویسیم. وزن این بیت بر اساس «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن» (U — — —) است:
مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن
که به صورت هجایی: U — — — | U — — — | U — — — | U — — —
۴) جدول نشانههای هجایی:
| هجای کوتاه | هجای بلند | هجای کشیده |
|---|---|---|
| به | دو (در دوست) | آن |
| که | سا (در سازد) | — |
| — | بی (در خوبی) | — |
پاسخ نهایی: بیت فوق دارای سه نوع هجای کوتاه (U)، بلند (—) و کشیده (— —) است. وزن آن «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن» است و نمونههایی از هر نوع در جدول داده شد.
مثال مشابه: بیت زیر را خودتان تمرین کنید:
«بهار آمد و گل بر سر گل نشست / ز بلبل نوا در چمن برخاست»
تقطیع هجایی و تعیین پایههای آوایی آن را انجام دهید.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به کتاب علوم و فنون ادبی (2) پایه یازدهم مراجعه کن و درس عروض و قافیه را با دقت بخوان.
