راهنمایی کوتاه: این چهار سلسله در دورهٔ ضعف خلافت عباسی به قدرت رسیدند، اما هرکدام رابطهٔ متفاوتی با خلفا داشتند.
گامبهگام:
۱) طاهریان: از سوی مأمون عباسی بهعنوان والی خراسان منصوب شدند و تا پایان به خلافت وفادار ماندند. قدرت آنها موروثی بود اما تحت نظارت خلیفه.
۲) سامانیان: ابتدا والیان ماوراءالنهر بودند، بعدها خودمختار شدند اما نام خلیفه را بر سکه و خطبه نگه داشتند. آنها حامی فرهنگ ایرانی و سنی بودند.
۳) صفاریان: با شورش یعقوب لیث به قدرت رسیدند. یعقوب با خلفا جنگید و حتی قصد حمله به بغداد را داشت، ولی جانشینانش خواستار تأیید خلافت شدند.
۴) آل بویه: با تکیه بر قدرت نظامی و حمایت شیعیان، بغداد را تصرف کردند و خلفا را تحت کنترل خود درآوردند. آنها از خلافت بهعنوان ابزاری برای مشروعیت خود بهره میبردند.
پاسخ نهایی: طاهریان و سامانیان رابطهٔ مسالمتآمیز و وفادارانه با خلافت داشتند، صفاریان در ابتدا سرکش بودند و آل بویه خلفا را عملاً تحت سلطهٔ خود گرفتند. هرچه از مرکز خلافت دورتر میشدند، استقلال بیشتری داشتند.
مثال مشابه: مانند حکومتهای محلی در امپراتوری روم که بعضی وفادار و بعضی شورشی بودند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: مطالعهٔ «تاریخ ایران پس از اسلام» و نقش خلفای عباسی در مشروعیتبخشی به سلسلههای ایرانی.
