راهنمایی کوتاه: بله، درست میگویی؛ نقطهی کور (Optic Disc) هیچ گیرندهی نوری (میلها یا مخروطها) ندارد، ولی مغز ما جای خالی را با اطلاعات چشم دیگر و اطراف پر میکند، بنابراین ما متوجه آن نمیشویم.
گامبهگام:
- شبکیهی چشم دو نوع گیرندهی نوری دارد: مخروطها (برای رنگ و دید در روشنایی) و میلها (برای دید در تاریکی).
- محل خروج عصب بینایی از پشت چشم، «نقطهی کور» یا «دیسک بینایی» نام دارد. در این منطقه هیچ گیرندهی نوری وجود ندارد چون اعصاب از آن جا بیرون میآیند و جایی برای سلولهای گیرنده نمیماند.
- اگر یک جسم کوچک فقط روی نقطهی کور یکی از چشمها بیفتد، آن چشم اصلاً آن را نمیبیند. اما چون دو چشم داریم و میدان دید آنها همپوشانی دارد، چشم دیگر جای خالی را پر میکند.
- حتی وقتی یک چشم را ببندیم، مغز ما با دیدن زمینهی اطراف نقطهی کور، بهطور خودکار آن ناحیه را «تکمیل» میکند (مثل این که یک سوراخ کوچک را با اطلاعات اطرافش پر کند). به همین دلیل ما هرگز یک لکهی سیاه نمیبینیم.
- انیمیشنهایی که تماشا کردهای احتمالاً نحوهی آزمایش نقطهی کور را نشان میدهند (مثلاً یک صلیب و یک دایره که با تغییر فاصله یکی ناپدید میشود). اینها تأکید میکنند که گیرندهای در آن ناحیه نیست، اما خود مغز آن را جبران میکند.
پاسخ نهایی: نقطهی کور گیرندهی نوری ندارد، اما ما به دلیل جبران مغزی (با اطلاعات چشم دوم و زمینهی اطراف) «خلأ» را حس نمیکنیم. پس هر دو حرفت درست است: نه گیرندهای دارد، هم میتوانیم ببینیم چون مغز «پر کردن» را انجام میدهد.
مثال مشابه: یک آزمایش ساده: یک کاغذ سفید بردار، روی آن یک ضربدر کوچک و یک نقطهی سیاه چند سانتیمتر سمت راست آن بکش. چشم راست را ببند و با چشم چپ به ضربدر خیره شو. کاغذ را آرام به صورت نزدیک و دور کن. نقطهی سیاه در فاصلهای مشخص ناپدید میشود! این نشان میدهد که تصویر نقطه روی نقطهی کور افتاده، ولی چون گیرندهای وجود ندارد، دیده نمیشود. اما اگر نگاهت را حرکت دهی، دوباره ظاهر میشود.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی دربارهی «پر کردن کور» (Filling-in) در مغز مطالعه کنی. همچنین نحوهی ارتباط بین دو چشم و میدان دید دوچشمی (Binocular vision) جالب است. در درس «حواس» زیستشناسی پایه یازدهم قسمت چشم توضیح کاملی آمده است.
