گفتار دوم از فصل دوم زیستشناسی یازدهم درباره تنظیم عصبی و دستگاه عصبی است. در این گفتار به بررسی ساختار و عملکرد دستگاه عصبی و نقش آن در کنترل فعالیتهای بدن پرداخته میشود.
دستگاه عصبی شامل دو بخش اصلی است: دستگاه عصبی مرکزی (مغز و نخاع) و دستگاه عصبی محیطی (نورونهای حسی و حرکتی).
- دستگاه عصبی مرکزی اطلاعات دریافتی از محیط را پردازش کرده و پاسخ مناسب را ارسال میکند.
- دستگاه عصبی محیطی وظیفه انتقال اطلاعات حسی به دستگاه عصبی مرکزی و ارسال دستورات حرکتی به ماهیچهها و غدد را بر عهده دارد.
یاختههای عصبی یا نورونها، واحدهای اصلی دستگاه عصبی هستند که وظیفه انتقال و پردازش اطلاعات را بر عهده دارند.
نورونها از سه بخش اصلی تشکیل شدهاند: دندریتها، جسم یاختهای و آکسون.
- دندریتها: پیامهای عصبی را دریافت کرده و به جسم یاختهای منتقل میکنند.
- جسم یاختهای: هسته و بیشتر اندامکهای یاخته در این بخش قرار دارند.
- آکسون: پیامهای عصبی را از جسم یاختهای دور کرده و به یاختههای دیگر منتقل میکند.
انتقال پیامهای عصبی بین نورونها از طریق سیناپسها انجام میشود. در سیناپسها، نوروترانسمیترها (مواد شیمیایی واسطه) نقش مهمی در انتقال پیام دارند.
دستگاه عصبی نقش حیاتی در کنترل و هماهنگی فعالیتهای مختلف بدن ایفا میکند.
یادآوری ایمنی: در صورت آسیب به دستگاه عصبی، ممکن است عملکردهای حیاتی بدن مختل شود. بنابراین، حفظ سلامت این دستگاه بسیار مهم است.
