راهنمایی کوتاه: توحید فقط یک اعتقاد قلبی نیست؛ بعد اجتماعیاش یعنی همهی روابط، قوانین و نهادهای جامعه بر اساس یکتاپرستی و خداشناسی شکل بگیرد.
گامبهگام:
۱) توحید را به دو بخش تقسیم میکنیم: توحید نظری (اعتقاد به یکتا بودن خدا) و توحید عملی (هماهنگ کردن رفتارهای فردی و اجتماعی با این اعتقاد).
۲) بعد اجتماعی توحید، از توحید عملی برمیخیزد؛ یعنی خداوند نه تنها در عبادت، بلکه در حاکمیت جامعه نیز فرمانروای یگانه است.
۳) در این دیدگاه، هیچ فرد یا گروهی حق ندارد شهروندان را بنده و تابع خود کند یا قانونی بر خلاف خواستههای الهی وضع کند.
۴) نتیجهی این باور، برابری همهی انسانها، عدالت اجتماعی، و همبستگی امت اسلامی است؛ زیرا همه بندهی خداوند یکتایند.
پاسخ نهایی: بعد اجتماعی توحید یعنی جامعهای که در آن فقط خداوند فرمانروای مطلق است و مردم در برابر هیچ انسانی فروتنی و اطاعت مطلق ندارند؛ بلکه همهی قوانین و روابط اجتماعی را بر اساس ارادهی خدا و برای رضای او تنظیم میکنند.
مثال مشابه: یک مدرسه را در نظر بگیر که همهی دانشآموزان وظیفه دارند از قوانین مدرسه پیروی کنند، اما هیچ دانشآموزی نمیتواند جای معلم یا مدیر را بگیرد و برای دیگران قانون بگذارد. جامعهی اجتماعی توحیدی هم یعنی همهی مردم با هم برابرند و فقط مشروعیت قوانین از سوی خداست، نه از سوی قدرتهای انسانی.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: دربارهی معنای «لا اله الا الله» در بُعد اجتماعی، مفهوم «حاکمیت الهی» و آیههایی درباره فرمانبرداری از خدا و پیامبر در قرآن تأمل کن.
