کانت و اصول وجدان اخلاقی

راهنمایی کوتاه: کانت معتقد است وجدان اخلاقی ما را به پیروی از یک اصل کلی و جهانی به نام «امر مطلق» دعوت می‌کند.

گام‌به‌گام:

1. کانت فیلسوف آلمانی بود که معتقد بود اخلاق باید بر اساس عقل و نه احساسات یا نتایج عمل باشد.
2. او مفهوم «امر مطلق» را مطرح کرد. این یک قاعده یا دستور اخلاقی کلی و جهانی است.
3. امر مطلق می‌گوید: «چنان عمل کن که گویی قاعده عمل تو می‌تواند به قانونی جهانی تبدیل شود.» یعنی قبل از انجام هر کاری، از خودت بپرس: «اگر همه مردم دنیا این کار را انجام دهند، چه می‌شود؟»
4. وجدان اخلاقی، از نظر کانت، همان عقل عملی است که این اصل را در ما به کار می‌اندازد و ما را به رعایت آن فرامی‌خواند.
5. پس وجدان، ما را به «عمل کردن بر اساس تکلیف» دعوت می‌کند. یعنی کاری را فقط به این دلیل که درست است انجام دهیم، نه به خاطر پاداش یا ترس از مجازات.
6. این نگاه، فضیلت را نه به عنوان یک عادت خوب، بلکه به عنوان «اراده خوب» برای انجام تکلیف تعریف می‌کند.

پاسخ نهایی: از نظر کانت، وجدان اخلاقی انسان را به پیروی از «امر مطلق» دعوت می‌کند. این یعنی عمل کردن بر اساس تکلیف و اصولی جهانی که عقل آن‌ها را می‌شناسد. بله، این شامل رعایت اصول اخلاقی می‌شود، اما کانت «فضیلت» را بیشتر به معنای «اراده خوب» برای انجام تکلیف می‌داند، نه صرفاً مجموعه‌ای از عادات نیکو.

مثال مشابه: تصور کن می‌خواهی در امتحان تقلب کنی. وجدان اخلاقی به سبک کانت از تو می‌پرسد: «اگر قاعده‌ات این باشد که 'هر وقت سخت بود می‌توانی تقلب کنی'، آیا دوست داری این قاعده برای همه دانش‌آموزان جهان قانون شود؟» اگر جواب منفی است، پس آن عمل اخلاقی نیست.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: می‌توانی درباره تفاوت نظریه اخلاق کانت (اخلاق وظیفه‌گرا) با نظریه‌های نتیجه‌گرا (مثل فایده‌گرایی) تحقیق کنی. همچنین مفهوم «اراده خوب» در فلسفه کانت بسیار مهم است.