راهنمایی کوتاه: این پرسش به بحث مشهور اصالت وجود یا اصالت ماهیت در فلسفه اسلامی اشاره دارد.
گامبهگام:
۱) ابتدا بدانیم که «اصالت» یعنی چیزی منشأ آثار و تحقق خارجی باشد.
۲) وجود و ماهیت دو مفهوم متفاوتند: وجود به معنای هستی و تحقق، و ماهیت به معنای چیستی یک شیء.
۳) اگر هر دو اصیل باشند، یعنی هر دو منشأ آثار خارجی باشند، لازم میآید که یک شیء دو منشأ داشته باشد که با وحدت آن ناسازگار است.
۴) از سوی دیگر، اگر وجود اصیل باشد، ماهیت یک اعتبار ذهنی است و اگر ماهیت اصیل باشد، وجود یک امر ذهنی خواهد بود.
۵) بنابراین نمیتوان هر دو را همزمان اصیل دانست، زیرا یکی باید بنیادین و دیگری مشتق باشد.
پاسخ نهایی: عبارت صحیح چنین است: «هر دو مفهوم وجود و ماهیت نمیتوانند اصالت داشته باشند، زیرا اصالت به معنای منشأ آثار بودن است و یک واقعیت نمیتواند دو منشأ مستقل داشته باشد.»
مثال مشابه: فرض کنید یک نقاشی دارید؛ رنگ و طرح دو جنبه از آن هستند. نمیتوان گفت هم رنگ اصیل است و هم طرح، بلکه یا رنگ مبنای طرح است یا طرح تعیینکننده رنگ. در فلسفه نیز وجود مانند رنگ و ماهیت مانند طرح است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی به نظرات ملاصدرا و علامه طباطبایی در این زمینه مراجعه کنی. مطالعهٔ کتاب «اصالت وجود» از شهید مطهری نیز مفید است.
