فارسی

راهنمایی کوتاه: برای یافتن جملهٔ پایه و نقش دستوری کلمات، ابتدا ساختار جمله را بررسی می‌کنیم.

گام‌به‌گام:

1. جملهٔ داده شده: «چون برسیدم بوی گلم چنان مست کرد که دامنم از دست برفت». جمله‌ای مرکب است. «چون برسیدم» جمله‌ی وابسته (قیدی زمان) و «که دامنم از دست برفت» جمله‌ی نتیجه (وابسته) است. بنابراین جمله‌ای که می‌تواند مستقل بماند، «بوی گلم چنان مست کرد» (به‌دلیل ساختار «چنان...که» بخش اول) است. این جملهٔ پایه است.
2. «گلم»: این کلمه از دو بخش «گل» (اسم) و «م» (ضمیر ملکی) ساخته شده است. در ترکیب «بوی گلم»، «گلم» به‌عنوان مضاف‌الیه برای «بو» عمل می‌کند و مالکیت را نشان می‌دهد.
3. «مست»: در فعل مرکب «مست کرد»، «مست» نقش مسند دارد. زیرا پس از فعل «کردن» (که در اینجا به‌معنای ایجاد حالت است) می‌آید و حالت یا صفتی را برای مفعول (که در این جمله «مرا» حذف شده) بیان می‌کند. در تحلیل سنتی، «مست» جزء غیرفعلی (همکرد) و مسند محسوب می‌شود.

پاسخ نهایی:

جملهٔ پایه: «بوی گلم چنان مست کرد»
نقش دستوری «گلم»: مضاف‌الیه
نقش دستوری «مست»: مسند (جزء فعل مرکب)

مثال مشابه:

جمله: «چون آمدی، بوی عطرت مرا خوشحال کرد». جملهٔ پایه: «بوی عطرت مرا خوشحال کرد». «خوشحال» مسند است و «عطرت» مضاف‌الیه.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری:

درس «نقش‌های دستوری و جمله‌های پایه و وابسته» در کتاب فارسی ۳ را مطالعه کن.