راهنمایی کوتاه: مراعاتالنظیر یعنی آوردن کلماتی که در ذهن با هم ارتباط معنایی دارند.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا بیت را بخوانید و کلمات کلیدی آن را پیدا کنید: «شب تاریک»، «موج»، «گرداب»، «ساحل».
- ۲) به ارتباط معنایی بین این کلمات فکر کنید. همه اینها در حوزه «دریا و دریانوردی» قرار میگیرند.
- ۳) «شب تاریک» شرایط خطرناک دریا را نشان میدهد. «موج» و «گرداب» از خطرات دریا هستند.
- ۴) «ساحل» نقطه امن در مقابل دریا است و «سبکباران ساحلها» کسانی هستند که از این خطرات دورند.
- ۵) حافظ با کنار هم گذاشتن این کلمات مرتبط، تصویر قدرتمندی از سختیهای زندگی (دریا) و بیخبری راحتطلبان (ساحل) میسازد.
پاسخ نهایی: در این بیت، مراعاتالنظیر با آوردن کلمات مرتبط با دریا و دریانوردی («شب تاریک»، «موج»، «گرداب»، «ساحل») ایجاد شده است. این کلمات با هم یک زمینه معنایی واحد (فضای دریا و خطرات آن) میسازند و به غنای تصویرسازی شعر کمک میکنند.
مثال مشابه: «باد و باران» یا «شب و ستاره» نیز نمونههای سادهای از مراعاتالنظیر هستند که کلمات در یک حوزه (هواشناسی، آسمان شب) قرار دارند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: در دیگر اشعار حافظ یا سعدی جستجو کن و ببین آیا میتوانی نمونههای دیگری از مراعاتالنظیر پیدا کنی. این آرایه چگونه به زیبایی و تأثیرگذاری شعر کمک میکند؟
