تحلیل قرابت معنایی ابیات

راهنمایی کوتاه: برای یافتن بیت متفاوت، ابتدا مفهوم هر بیت را جداگانه درک کن و سپس به دنبال اشتراک معنایی بگرد.

گام‌به‌گام:

• ۱) بررسی بیت اول: «تشنه چشمان را ز نعمت سیر کردن مشکل است / دشت اگر دریا شود ریگ روان سیراب نیست» – این بیت دربارهٔ حرص و نرسیدن به سیری است؛ یعنی حتی اگر همهٔ نعمت‌ها فراهم باشد، چشم طمع‌دار هرگز سیر نمی‌شود.
• ۲) بررسی بیت دوم: «سیرچشمی می‌کند دل را از دنیا بی‌نیاز / گوهر قانع ز روی تلخ دنیا فارغ است» – سخن از قناعت و بی‌نیازی از دنیاست.
• ۳) بررسی بیت سوم: «چو حافظ در قناعت کوش و از دنیای دون بگذر / که یک جو منت دونان به صد من زر نمی‌ارزد» – باز هم تأکید بر قناعت و بی‌ارزشی دنیا.
• ۴) بررسی بیت چهارم: «سیر چشمانیم ما را بر زر گل چشم نیست / برگ سبزی از گلستان خون بهای ما بس است» – قناعت و بسنده کردن به اندک.

پاسخ نهایی: بیت شمارهٔ (۱) با سه بیت دیگر تفاوت دارد. در بیت اول به حرص و سیری‌ناپذیری اشاره شده، درحالی‌که سه بیت دیگر بر قناعت و بی‌نیازی تأکید دارند.

مثال مشابه: اگر سه بیت زیر همه از «صداقت» بگویند و یک بیت از «دروغ»، آن بیت متفاوت است. در اینجا هم بیت اول از حرص و بقیه از قناعت می‌گویند.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: می‌توانی ابیات بیشتری از حافظ و سعدی دربارهٔ قناعت و حرص مقایسه کنی تا به مهارت «قرابت معنایی» مسلط‌تر شوی.