راهنمایی کوتاه: اختیار وزنی قلب یک تغییر در وزن عروضی است که در برخی ارکان خاص اتفاق میافتد.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا بدانیم که «اختیار وزنی قلب» یعنی حذف یک حرف ساکن از رکن عروضی، که باعث سبکتر شدن وزن میشود.
- ۲) این تغییر معمولاً در ارکانی رخ میدهد که دارای دو حرف ساکن پشت سر هم باشند.
- ۳) در گزینهها، رکن «مستفعلن» (مُسْتَفْعِلُن) را بررسی میکنیم: وزنش «فاعلاتن مُسْتَفْعِلُن» است.
- ۴) در «مستفعلن»، بخش «فعلن» (فَعْلُن) میتواند به «فعل» (فَعْل) تبدیل شود؛ یعنی حذف نون ساکن (اختیار وزنی قلب).
- ۵) پس این تغییر در ارکانی که «مستفعلن» دارند، مانند «فاعلاتن مستفعلن» امکانپذیر است.
- ۶) گزینههای دیگر مانند «مفتعلن مفاعلن» یا «مفاعیل فعلاتن» این شرایط را ندارند.
پاسخ نهایی: اختیار وزنی قلب در ارکان دارای «مستفعلن» رخ میدهد. بنابراین گزینه صحیح فاعلاتن مستفعلن است.
مثال مشابه: در بحر رمل (فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن)، اگر «فاعلاتن» به «فاعلن» تبدیل شود، آن هم یک اختیار وزنی دیگر (حذف) است، اما قلب مخصوص «مستفعلن» است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی جدول اختیارات شعری (مثل زحافات) را مرور کنی و ببینی هر تغییر در کدام ارکان کاربرد دارد. تمرین با ابیات نمونه هم کمک میکند.
