تحلیل شعر دوره بیداری

راهنمایی کوتاه: این شعر از دوره‌ی بیداری ادبی ایران است و ویژگی‌های زبانی خاصی دارد.

گام‌به‌گام:

• ۱) ابتدا شعر را با دقت بخوانید و به واژه‌های کلیدی مانند «مرغ سحر»، «شب تار»، «بیداری» توجه کنید.
• ۲) برای بخش الف: به یاد بیاورید که شاعران دوره‌ی بیداری (مشروطه) چه کسانی بودند و این شعر به کدام شخصیت تاریخی اشاره دارد.
• ۳) برای بخش ب: به ویژگی‌های زبانی شعر مانند استفاده از واژه‌های کهن، تصویرسازی‌های نمادین و سبک ادبی آن توجه کنید.
• ۴) شعر را با آثار شاعران مشهور دوره‌ی بیداری مانند ایرج میرزا، عارف قزوینی یا ملک‌الشعرای بهار مقایسه کنید.
• ۵) ویژگی‌های زبانی را در دو دسته‌ی «واژگان» و «سبک» دسته‌بندی کنید.

پاسخ نهایی:

• الف) این شعر از ملک‌الشعرای بهار است و در دوره‌ی بیداری (مشروطه) سروده شده. شخصیت تاریخی مورد اشاره، نمادین است و به «مرغ سحر» به عنوان نماد بیداری و آزادی‌خواهی اشاره دارد.
• ب) دو ویژگی زبان ادبی این شعر:
  1. استفاده از واژگان کهن و ادبی (مانند «اسحار»، «خماری»، «عماری») که به زبان فارسی کلاسیک نزدیک است.
  2. به کارگیری تصویرسازی‌های نمادین (مانند «شب تار» برای استبداد و «مرغ سحر» برای امید و بیداری) که از ویژگی‌های شعر دوره‌ی بیداری است.

مثال مشابه: شعر «ای مرغ سحر» از عارف قزوینی نیز در همین دوره و با همین مضمون بیداری سروده شده است. در آن شعر هم از نماد «مرغ» برای اشاره به آزادی استفاده شده است.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: می‌توانی شعرهای دیگر دوره‌ی بیداری مانند «ناله‌ای وطن» از عارف قزوینی یا «دریغا امید» از ملک‌الشعرای بهار را بخوانی و ویژگی‌های زبانی آن‌ها را با این شعر مقایسه کنی.