وزن همسان و ناهمسان در شعر

راهنمایی کوتاه: وزن همسان و ناهمسان دو نوع از وزن‌های شعر فارسی هستند که در برخی ابیات هر دو دیده می‌شوند.

گام‌به‌گام:

• ۱) وزن همسان: به وزنی گفته می‌شود که در مصراع‌های یک بیت، یکسان تکرار شود. یعنی هر دو مصراع وزن یکسانی دارند.
• ۲) وزن ناهمسان: به وزنی گفته می‌شود که در مصراع‌های یک بیت متفاوت باشد. یعنی هر مصراع وزن جداگانه‌ای دارد.
• ۳) در برخی ابیات، شاعر از هر دو نوع وزن استفاده می‌کند. مثلاً مصراع اول وزن خاصی دارد و مصراع دوم وزن دیگری.
• ۴) این حالت بیشتر در شعرهای قدیمی یا در قالب‌های خاصی مانند مُسَمَّط دیده می‌شود.
• ۵) برای تشخیص، باید وزن هر مصراع را جداگانه بررسی کرد و دید آیا یکسان است یا نه.

پاسخ نهایی: در ابیاتی که شاعر از وزن‌های متفاوت در مصراع‌ها استفاده کرده باشد، هم وزن همسان (در بخش‌هایی که تکرار می‌شود) و هم وزن ناهمسان (در بخش‌های متفاوت) یافت می‌شود. این حالت در قالب‌هایی مانند مُسَمَّط یا برخی شعرهای نو رخ می‌دهد.

مثال مشابه: در شعر «بشنو از نی چون حکایت می‌کند» از مولوی (مثنوی)، وزن در هر دو مصراع یکسان است (همسان). اما در برخی مُسَمَّط‌ها، مصراع‌ها وزن‌های متفاوتی دارند که در کل بیت، هر دو نوع وزن دیده می‌شود.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: می‌توانی کتاب «عروض و قافیه» را مطالعه کنی یا نمونه‌های بیشتری از ابیات مُسَمَّط را بررسی کنی تا با انواع وزن‌ها آشنا شوی.