راهنمایی کوتاه: در ادامه پاسخ هر یک از ۱۱ سوال به همراه دلیل کوتاه ارائه شده است. گزینههای درست مشخص شدهاند.
گامبهگام:
۱) سوال اول: وجه مشترک جانداران نخستین تراژن – گزینههای درست: ج و د (۲ مورد). دلیل: تمام جانداران توانایی تولید و مصرف پذیرنده الکترونی حاوی N و P (مانند NAD+) را دارند (ج) و هر ژن دارای توالی تنظیمی برای رونویسی است (د). الف نادرست است زیرا اولین تراژنها دارای ژن مقاومت بودند. ب نادرست است زیرا دناپلیمراز تکرشتهای نمیسازد.
۲) سوال دوم: در مرحلهای که کاتالیزور (آنزیم برشدهنده) با شکستن پیوندها انتهاهای چسبنده ایجاد میکند، استفاده از شوک حرارتی غیرممکن است (گزینه ۱). شوک حرارتی مربوط به مرحله تراریختی است، نه برش.
۳) سوال سوم (و چهارم تکراری): در مرحلهای که بخشی از سامانه دفاعی باکتری به کار گرفته میشود (آنزیم محدودکننده)، ممکن است دنای حلقوی به خطی با دو انتهای باز تبدیل شود (گزینه ۴). سایر گزینهها نادرستند: لیگاز آب مصرف نمیکند، شوک الکتریکی منفذ در غشا ایجاد میکند نه دیواره، و غیره.
۴) سوال پنجم: آنزیم برشدهنده (مثلاً EcoRI) – گزینه ۴ صحیح است. نسبت بار آلی در ATP (شکل رایج انرژی) به تعداد باز آلی اختصاصی در جایگاه تشخیص (آدنین) بیشتر از ۱ است. سایر گزینهها نادرستند: برای ساخت آنزیم چندین کاتالیزور نیاز است، جایگاه تشخیص لزوماً فاقد توالی عوامل رونویسی نیست، و آنزیم برشدهنده پیوندهای دناپلیمراز را میشکند.
۵) سوال ششم: قبل از شوک الکتریکی، فعالیت آنزیم سامانه دفاعی (برش) و تولید دنای حلقوی نوترکیب (لیگاسیون) انجام میشود (گزینه ۱). سایر گزینهها شامل مراحل بعد یا نادرست هستند.
۶) سوال هفتم: آنزیم با ۸ پیوند فسفودیاستر در جایگاه تشخیص – موارد مناسب: ج و د (۲ مورد). ج: میتواند انتهای چسبنده ایجاد کند که با لیگاز متصل شود. د: نمیتواند نیمی از نوکلئوتیدهای جایگاه را در انتهای چسبنده قرار دهد (چون طول انتهای چسبنده معمولاً کمتر از نصف است). الف و ب نادرستند.
۷) سوال هشتم: عبارت نادرست درباره جایگاه تشخیص – گزینه ۲ نادرست است. زیرا واحد تکرارشونده (نوکلئوتید) بهتنهایی دارای پیوند فسفودیاستر نیست؛ این پیوند بین نوکلئوتیدهاست. سایر گزینهها درستند: در هر رشته یک پیوند برش میخورد، تعداد پورین و پیریمیدین برابر است، و توالی دو رشته پالیندروم است.
۸) سوال نهم: در یاخته گیاهی، امکان مشاهده همانندسازی مستقل دیسک (پلاسمید) از دنای اصلی وجود ندارد (گزینه ۱). زیرا پلاسمید Ti در گیاه ادغام میشود. در باکتری این امکان وجود دارد.
۹) سوال دهم: برای بلندتر شدن یک رشته از رشته مقابل، محل شکستن پیوندهای فسفودیاستر در جایگاه تشخیص دقیقاً روبهروی هم نیست (گزینه ج). این باعث ایجاد انتهای چسبنده میشود.
۱۰) سوال یازدهم: موارد صحیح: آ، ب، ج، د (۴ مورد). آ: ماهیچههای مخاط روده با انقباض پرزها را حرکت میدهند. ب: هر پرز فاقد زیرمخاط ولی دارای ماهیچه صاف است. ج: ورود فرآوردههای گوارش چربی به سلول ریزپرزدار با انتشار ساده و بدون مصرف انرژی است. د: بیماری سلیاک با سوءجذب، هورمون پاراتیروئید (به دلیل کمبود کلسیم) و اریتروپویتین (به دلیل کمخونی) را افزایش میدهد. ه: انسداد مجرای صفرا بر لختهسازی تأثیری مشابه پلاسمین ندارد (نادرست).
پاسخ نهایی:
۱) ۲ مورد (ج و د)
۲) گزینه ۱
۳) گزینه ۴
۴) گزینه ۴
۵) گزینه ۱
۶) ۲ مورد (ج و د)
۷) گزینه ۲ (نادرست)
۸) گزینه ۱
۹) گزینه ج
۱۰) ۴ مورد (آ، ب، ج، د)
مثال مشابه: در همسانهسازی یک ژن، ابتدا پلاسمید را با آنزیم محدودکننده برش میدهیم (ایجاد انتهای چسبنده)، سپس ژن را با لیگاز وارد میکنیم و پلاسمید نوترکیب را به باکتری منتقل میکنیم. باکتریهای تراژن روی محیط حاوی آنتیبیوتیک رشد میکنند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: بخشهای مربوط به آنزیمهای محدودکننده، پلاسمیدها و مراحل همسانهسازی را در کتاب زیستشناسی ۳ و منابع کمکآموزشی مرور کن. همچنین به تمرینهای تشریحی این مباحث توجه کن.
