راهنمایی کوتاه: گریفیت با دو نوع باکتری پنوموکوک نشان داد چیزی از باکتری کشته‌شده می‌تواند صفتش را به باکتری زنده بدهد.
گام‌به‌گام:
- ۱) گریفیت (۱۹۲۸) روی باکتری پنوموکوک کار می‌کرد. این باکتری دو شکل دارد: نوع S (کپسول‌دار، بیماری‌زا) و نوع R (بدون کپسول، بی‌خطر). کپسول مثل یک لایه محافظ است که باکتری را از دفاع بدن پنهان می‌کند.
- ۲) تزریق نوع S زنده به موش ← موش بیمار شد و مرد.
- ۳) تزریق نوع R زنده به موش ← موش سالم ماند.
- ۴) تزریق نوع S کشته‌شده با حرارت به موش ← موش سالم ماند (باکتری مرده بود).
- ۵) تزریق هم‌زمان «S کشته‌شده» + «R زنده» ← موش مرد! و در خون او باکتری نوع S زنده پیدا شد.
- ۶) نتیجه‌گیری: ماده‌ای نامعلوم از باکتری کشته‌شده به باکتری R منتقل شده و آن را به S تبدیل کرده بود؛ گریفیت این پدیده را ترانسفورماسیون (دگرگونی) نامید.
پاسخ نهایی:
آزمایش گریفیت ثابت کرد صفات باکتری می‌توانند از یک سلول به سلول دیگر منتقل شوند، حتی از سلول مرده به سلول زنده. مهم‌ترین نکته این است که گریفیت نفهمید آن «عامل ترانسفورماسیون» چیست؛ او فقط نشان داد چنین چیزی وجود دارد. چند سال بعد ایوری، مک‌لِئود و مک‌کارتی با آزمایش‌های خود نشان دادند آن ماده همان DNA است، نه پروتئین.
مثال مشابه:
تصور کن یک دفترچهٔ دستور پخت داری که یک صفحه‌اش پاره شده و در هوا می‌افتد؛ اگر آن صفحه در آشپزخانهٔ همسایه روی زمین بیفتد، همسایه می‌تواند همان غذا را بپزد. در آزمایش گریفیت، DNA باکتری S نقش همان صفحهٔ دستور پخت را داشت: بدون آنکه باکتری زنده بماند، دستورش به باکتری R رسید.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری:
- آزمایش‌های ایوری، مک‌لئود و مک‌کارتی (۱۹۴۴) و آزمایش هرشی و چِیز (۱۹۵۲) را بخوان؛ آن‌ها نقش DNA را قطعی کردند.
- سراغ مبحث «همانندسازی DNA» و «ساخت پروتئین» برو تا ببینی چرا تغییر در DNA می‌تواند صفت ظاهری باکتری را عوض کند.
یادآوری ایمنی: در کتاب درسی این آزمایش روی موش انجام شده است؛ امروز برای کار با میکروب‌ها در آزمایشگاه باید زیر نظر معلم، با دستکش و رعایت بهداشت کار کنی و به اصول اخلاقی کار با حیوانات احترام بگذاری.
