راهنمایی کوتاه: با هم یاد میگیریم «مثنوی» چیست و شعرهای کتاب فارسی ششم را چطور پیدا کنیم.
گامبهگام:
- ۱) اول بدان «مثنوی» یعنی چه: شعری که در آن هر بیت قافیهی جداگانهی خودش را دارد؛ یعنی قافیهها جفتیاند (بیت اول: الف/الف، بیت دوم: ب/ب، بیت سوم: پ/پ و...).
- ۲) کتاب فارسیات را باز کن و صفحهی «فهرست» را ببین؛ آنجا اسم درسها، شعرخوانیها، ستایش و نیایش نوشته شده است.
- ۳) شعرهای یک کتاب فارسی معمولاً در سه جا هستند: «ستایش» در اول کتاب، «شعرخوانی»های میان درسها، و «نیایش» در پایان کتاب.
- ۴) هر شعر را با قافیههایش بخوان: اگر هر بیت قافیهی خودش را داشت، مثنوی است؛ اگر همهی بیتها یک قافیه داشتند، غزل یا قصیده است.
- ۵) نام شعر و شمارهی صفحهاش را در دفترت بنویس تا فهرست شخصی خودت را بسازی.
پاسخ نهایی:
من نمیخواهم چیزی را از حدس و گمان بگویم؛ فهرست دقیق شعرهای کتاب فارسی ششم در هر چاپ و هر سال تحصیلی کمی تغییر میکند. پس بهجای فهرست نادرست، این چیزها را با اطمینان میگویم:
- شعر «ستایش» کتاب ششم با مطلع «ای نام تو بهترین سرآغاز» از نظامی گنجوی است و قالب آن مثنوی است.
- در پایان کتاب فارسی، بخشی به نام «نیایش» هست که معمولاً شعر یا دعای کوتاهی دارد.
- در میان درسها بخشهایی به نام «شعرخوانی» وجود دارد که شعرهای کوتاه و ساده دارند.
- مطمئنترین راه، نگاه کردن به «فهرست» کتاب خودت است؛ چون همان چیزی است که معلمت هم از آن امتحان میگیرد.
اگر اسم یکی از این شعرها را برایم بنویسی، با هم میخوانیم، قافیههایش را پیدا میکنیم و معنیاش را ساده توضیح میدهم.
کدام گزینه نشانهی مثنوی است؟
- الف) همهی بیتها یک قافیهی مشترک دارند.
- ب) هر بیت قافیهی جداگانهی خودش را دارد.
- ج) شعر هیچ قافیهای ندارد.
مثال مشابه:
ای نام تو بهترین سرآغاز / بینام تو نامه کی کنم باز
ای یاد تو مونس روانم / جز نام تو نیست بر زبانم
در بیت اول «سرآغاز» و «باز» همقافیهاند و در بیت دوم «روانم» و «زبانم»؛ همین جفتجفت بودن قافیهها نشان میدهد شعر مثنوی است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: مثنوی فقط مال کتاب ششم نیست؛ کتاب بزرگ «مثنوی معنوی» مولوی پر از قصههای شیرین است و نمونههایش در کتابهای فارسی سالهای بالاتر هم میآید.
