راهنمایی کوتاه: آرایه‌های ادبی ابزارهای زیباسازی زبان هستند و با پیدا کردن آن‌ها در جمله، شعر و متن را بهتر می‌فهمی.
گام‌به‌گام:
۱) جمله را با صدای بلند بخوان و کلمه‌های زیبا، تکراری یا غیرمعمولی را پیدا کن.
۲) اگر دو چیز با «مانند، مثل، همچون، چون» مقایسه شده بود، تشبیه است.
۳) اگر کار انسان به چیز بی‌جان یا حیوان داده شده بود، تشخیص است.
۴) اگر معنی مستقیم جمله مقصود نبود، کنایه است.
۵) اگر دو کلمه مخالف یا هم‌خانواده دیدی، تضاد یا مراعات نظیر را بررسی کن.
۶) اسم آرایه را کنار جمله بنویس و یک مثال از خودت بساز.
پاسخ نهایی:
- تشبیه: شبیه کردن دو چیز با کلمه‌های مانند، مثل، همچون، چون. مثال: «دستش مانند برگ پاییزی می‌لرزید.»
- استعاره: تشبیهی که یکی از دو طرف آن حذف شده باشد. مثال: «شیر در میدان جنگ غرید» یعنی مرد شجاع.
- تشخیص (جان‌بخشی): نسبت دادن کار انسان به غیرانسان. مثال: «باد آمد و شاخه‌ها را نوازش کرد.»
- کنایه: پوشیده گفتن؛ معنی دور مقصود است. مثال: «دستش به دهان نمی‌رسد» یعنی فقیر است.
- مجاز: به کار بردن کلمه در غیرمعنی اصلی با قرینه. مثال: «همه شهر خوابیدند» یعنی مردم شهر.
- اغراق: بزرگ‌نمایی در توصیف. مثال: «اشک او دریا شد.»
- تضاد: آوردن دو کلمه با معنی مخالف. مثال: «شب و روز، خنده و گریه.»
- مراعات نظیر (تناسب): آوردن کلماتی که به هم مربوط‌اند. مثال: «گل و بلبل و باغ و بهار.»
- جناس: کلماتی با شکل یا تلفظ نزدیک ولی معنی متفاوت. مثال: «شیر» (حیوان) و «شیر» (نوشیدنی).
- سجع: هم‌آهنگ بودن پایان دو جمله با کلمه‌های هم‌وزن. مثال: «دولت بی‌زوال، نعمت بی‌مثال.»
- واج‌آرایی: تکرار یک واج (صدا) در جمله. مثال: «باران بارید و باد وزید.» (تکرار «ب»).
- تکرار: آوردن مکرر یک کلمه. مثال: «ای ایران، ای ایران.»
- ضرب‌المثل: جمله‌ی کوتاه و پندآموز که مردم آن را زیاد به کار می‌برند. مثال: «کار نیکو کردن از پر کردن است.»
مثال مشابه: در جمله «باد با برگ‌ها نجوا می‌کرد و چشم‌هایش مانند دو ستاره می‌درخشید» دو آرایه پیدا می‌شود: تشخیص (باد نجوا می‌کرد) و تشبیه (مانند دو ستاره).
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: یک بند از کتاب فارسی ششم را انتخاب کن و آرایه‌هایش را پیدا کن؛ بعد با یکی از دوستانت مسابقه بگذار. اگر معلمت فقط بعضی از این آرایه‌ها را گفته، همان‌ها را بیشتر تمرین کن.
