سلام! خوشحالم که به قافیه و ردیف شعر «ستایش» علاقه داری. بیا با هم ساده یاد بگیریم.
راهنمایی کوتاه: قافیه، صدای مشترک آخر مصرعهاست و ردیف، کلمهای است که بعد از قافیه تکرار میشود.
گامبهگام:
۱) دو مصرع را با صدای بلند بخوان.
۲) ببین آخرشان چه صدای مشترکی دارند؛ آن صدای مشترک «قافیه» است.
۳) اگر بعد از آن صدا، یک کلمهٔ تکراری بیاید، آن کلمه «ردیف» است.
۴) شعر «ستایش» از فردوسی به شکل «مثنوی» است؛ یعنی هر بیت قافیهٔ خودش را دارد.
۵) پس ردیف ثابتی در کل شعر وجود ندارد، اما بعضی بیتها ردیف دارند.
پاسخ نهایی:
در شعر «ستایش» پایه هفتم:
- بیت اول: «به نام خداوند جان و خرد / کزین برتر اندیشه برنگذرد» → قافیه: «رد» (خرد، برنگذرد)، ردیف: ندارد.
- بیت دوم: «خداوند نام و خداوند جای / خداوند روزی ده رهنمای» → قافیه: «ای» (جای، رهنمای)، ردیف: ندارد.
- بیت سوم: «خداوند کیوان و گردان سپهر / فروزنده ماه و ناهید و مهر» → قافیه: «هر» (سپهر، مهر)، ردیف: ندارد.
- بیت چهارم: «ز نام و نشان و گمان برترست / نگارندهٔ بر شده پیکرست» → قافیه: «رست» (برترست، پیکرست)، ردیف: ندارد.
- بیت پنجم: «به بینندگان آفریننده را / نبینی مرنجان دو بیننده را» → قافیه: «یننده» (آفریننده، بیننده)، ردیف: «را».
- بیت ششم: «توانا بود هر که دانا بود / ز دانش دل پیر برنا بود» → قافیه: «نا» (دانا، برنا)، ردیف: «بود».
پس به طور کلی، این شعر ردیف ثابت ندارد و هر بیت قافیهٔ جداگانه دارد. در بیت پنجم ردیف «را» و در بیت ششم ردیف «بود» دیده میشود.
مثال مشابه:
در بیت «ای نام تو بهترین سرآغاز / بی نام تو نامه کی کنم باز»، قافیه «از» (سرآغاز، باز) است و ردیف ندارد.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری:
میتوانی شعرهای مثنوی مانند «مثنوی معنوی» مولانا را بخوانی و قافیههایشان را پیدا کنی. هر بیت قافیهٔ خودش را دارد و ردیف معمولاً نیست.
