این جمله از حکایات زیبای ادبیات فارسی (معمولاً منسوب به حکایات اخلاقی و مثنوی) است. بیایید با دقتِ یک «نِرد»ِ ادبیاتی، آن را کلمه به کلمه تجزیه و تحلیل کنیم:
جمله: **«یکی او را گفت: تو که چیزی نمیبینی، چراغ به چه کارت میآید؟»**
---
### نقشهای دستوری (تجزیه):
۱. **یکی:**
- **نقش:** نهاد (فاعل).
- **توضیح:** کسی که عملی را انجام داده (گفتن). «یکی» در اینجا ضمیر مبهم است که در نقش نهاد ظاهر شده.
۲. **او:**
- **نقش:** متمم (مفعول باواسطه).
- **توضیح:** ضمیر شخصی منفصل است که با فعل «گفتن» (که در اینجا به «به» نیاز دارد)، نقش متمم میگیرد (او را = به او).
۳. **را:**
- **نقش:** حرف نشانه (در اینجا جانشین حرف اضافه «به»).
- **توضیح:** در متون کهن، «را» گاهی به معنای «به» یا «برای» به کار میرفت. «او را گفت» یعنی «به او گفت».
۴. **گفت:**
- **نقش:** فعل (گذشته ساده/ماضی مطلق).
- **توضیح:** فعل اصلی جمله اول.
۵. **تو:**
- **نقش:** نهاد (برای فعلِ «نمیبینی»).
- **توضیح:** ضمیر شخصی منفصل.
۶. **که:**
- **نقش:** حرف ربط (پیوند وابسته ساز).
- **توضیح:** جملهی «چیزی نمیبینی» را به «تو» وابسته میکند (جمله پیرو).
۷. **چیزی:**
- **نقش:** مفعول.
- **توضیح:** ضمیر مبهم که دریافتکننده عمل «دیدن» است.
۸. **نمیبینی:**
- **نقش:** فعل (حال اخباری منفی).
- **توضیح:** فعل دوم.
۹. **چراغ:**
- **نقش:** نهاد (برای فعل «میآید»).
- **توضیح:** در واقع این پرسش است: «چراغ به چه کار تو میآید؟»
۱۰. **به چه کار:**
- **نقش:** متمم (قیدی).
- **توضیح:** «به» حرف اضافه، «چه» صفت پرسشی، «کار» اسم (متمم). کل گروه با هم نقش قیدی دارند.
۱۱. **ت:**
- **نقش:** مضافالیه.
- **توضیح:** ضمیر متصلِ «ت» در «کارت» (کارِ تو).
۱۲. **میآید:**
- **نقش:** فعل (حال اخباری).
- **توضیح:** فعل اصلی جمله دوم. در اینجا به معنای «سود داشتن» یا «به کار آمدن» است.
---این جمله یک **جمله مرکب** است
