راهنمایی کوتاه: نثر مسجع نوشتهای است که پایانِ جملههایش آهنگ و قافیهٔ کوچکی دارد.
گامبهگام:
- ۱) اول یادت باشد «نثر» یعنی نوشتهٔ معمولی؛ مثل متن کتاب درسی که مثل شعر وزن و قافیهٔ منظم ندارد.
- ۲) «سجع» یعنی دو کلمه در پایان دو جمله (یا دو بخش یک جمله) در حرف آخر و آهنگ شبیه هم باشند؛ مثل «دانا» و «بینا».
- ۳) اگر نویسنده این همآهنگی را در متن چند بار تکرار کند، به آن نوشته «نثر مسجع» میگویند.
- ۴) پس نثر مسجع = نثر + سجع. این متن وزنِ شعری ندارد و فقط پایان جملههایش آهنگین است.
- ۵) نویسندگان قدیم مثل سعدی در گلستان از این شیوه استفاده میکردند تا نوشته زیبا، خوشآهنگ و بهیادماندنی شود.
پاسخ نهایی: نثر مسجع نثری است که در آن «سجع» به کار رفته است؛ یعنی کلمههای پایانی جملهها همآهنگ و همقافیهاند و متن را آهنگین میکنند. این نوشته وزن شعر ندارد و تنها آهنگِ پایان جملهها آن را به شعر نزدیک میکند.
مثال مشابه:
«آسمان را به قدرت خود آفرید و زمین را به رحمت خود گسترانید.» در این جمله «آفرید» و «گسترانید» با هم سجع ساختهاند.
نمونه از گلستان سعدی: «منّت خدای را عزّ و جلّ که طاعتش موجب قربت است و به شکر اندرش مزید نعمت.» در اینجا «قربت» و «نعمت» سجع هستند.
تمرین کوتاه: کدام جمله درست است؟
- نثر مسجع آهنگ دارد، ولی وزن شعری ندارد.
- نثر مسجع مثل شعر وزن و قافیهٔ کامل دارد.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: یک جملهٔ ساده بنویس، بعد یک جملهٔ دوم بساز که کلمهٔ آخرش با کلمهٔ آخر جملهٔ اول همآهنگ باشد؛ مثلاً «بهار آمد و باغ پر از گل شد» را طوری تغییر بده که پایانش آهنگ داشته باشد.
