ابتدا بیت را تجزیه و تحلیل میکنیم: «از خدا جوییم توفیق ادب بی ادب محروم شد از لطف رب»
این بیت به دو قسمت تقسیم میشود: «از خدا جوییم توفیق ادب» و «بی ادب محروم شد از لطف رب»
- «از خدا جوییم توفیق ادب»: «ما» نهاد است (که حذف شده)، «جوییم» فعل است، «توفیق ادب» مفعول است و «از خدا» متمم است.
- «بی ادب محروم شد از لطف رب»: «بی ادب» نهاد است، «محروم شد» فعل است (که «محروم» مسند است و «شد» فعل اسنادی است) و «از لطف رب» متمم است.
پس نقش دستوری اجزای بیت به این صورت است:
نهاد: «ما» (حذف شده) و «بی ادب»
فعل: «جوییم» و «محروم شد»
مفعول: «توفیق ادب»
متمم: «از خدا» و «از لطف رب»
مسند و فعل اسنادی: «محروم» و «شد»
راهنمایی کوتاه: برای تعیین نقش دستوری اجزای جمله باید ابتدا اجزای جمله را مشخص کرد.
گامبهگام:
۱) بیت را به اجزای کوچکتر تقسیم کنید.
۲) نقش هر جزء را با توجه به فعل و سایر اجزا مشخص کنید.
۳) نهاد، مفعول، متمم، مسند و فعل را شناسایی کنید.
پاسخ نهایی: نقش دستوری اجزای بیت مشخص شد.
مثال مشابه: «از درخت میوه چیدیم.» در این جمله «ما» نهاد است، «میوه» مفعول است، «از درخت» متمم است و «چیدیم» فعل است.
