تشکیل چشمه در لایه‌های خاک

راهنمایی کوتاه: چشمه زمانی تشکیل می‌شود که آب زیرزمینی به طور طبیعی به سطح زمین برسد.

گام‌به‌گام:

• ۱) ابتدا به جنس ذرات هر لایه خاک دقت کن: لایه‌های درشت‌دانه (مثل شن) آب را به راحتی عبور می‌دهند، اما لایه‌های ریزدانه (مثل رس) آب را در خود نگه می‌دارند.
• ۲) چشمه معمولاً در جایی تشکیل می‌شود که یک لایه نفوذناپذیر (مثل رس) در زیر یک لایه نفوذپذیر (مثل شن) قرار گرفته باشد.
• ۳) آب در لایه نفوذپذیر حرکت می‌کند تا به لایه نفوذناپذیر برسد. سپس در امتداد سطح این لایه جریان پیدا می‌کند.
• ۴) اگر شیب زمین به گونه‌ای باشد که این آب جاری شده به سطح زمین برسد، در آن نقطه چشمه تشکیل می‌شود.
• ۵) بنابراین منطقه‌ای که در آن یک لایه شن روی یک لایه رس قرار گرفته و شیب زمین مناسب است، بیشترین احتمال تشکیل چشمه را دارد.

پاسخ نهایی: احتمال تشکیل چشمه در منطقه‌ای بیشتر است که در آن یک لایه نفوذپذیر (مثل شن یا ماسه) بر روی یک لایه نفوذناپذیر (مثل رس) قرار گرفته باشد. زیرا آب باران به راحتی از لایه بالایی عبور کرده، روی لایه رسی جمع می‌شود و در صورت وجود شکاف یا شیب مناسب، به صورت چشمه به بیرون تراوش می‌کند.

مثال مشابه: تصور کن یک اسفنج (لایه نفوذپذیر) را روی یک صفحه پلاستیکی (لایه نفوذناپذیر) گذاشته‌ای و روی آن آب می‌ریزی. آب در اسفنج جمع می‌شود و اگر صفحه را کج کنی، آب از لبه اسفنج خارج می‌شود. این خروج آب شبیه تشکیل چشمه است.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: می‌توانی با یک آزمایش ساده این موضوع را بررسی کنی: دو لیوان شفاف بردار. در یکی ماسه و در دیگری خاک رس بریز. سپس به هر دو به یک اندازه آب اضافه کن. ببین آب در کدام یک سریع‌تر پایین می‌رود و در کدام یک روی سطح می‌ماند. این آزمایش به تو کمک می‌کند نفوذپذیری را بهتر درک کنی.