راهنمایی کوتاه: مواد محلول بهطور یکنواخت در آب پخش میشوند، ولی مواد نامحلول جدا و بهصورت ذرههای ریز در آب میمانند.
گامبهگام:
- ۱) آب را در اینجا «حلکننده» و مادهای را که در آن میریزیم «حلشونده» مینامیم.
- ۲) اگر ذرههای حلشونده بین ذرههای آب پخش شوند و مخلوط یکنواخت بسازند، میگوییم در آب حل میشود؛ مثل نمک و شکر.
- ۳) اگر ذرهها به هم بچسبند و یکنواخت پخش نشوند، در آب حل نمیشوند؛ مثل ماسه و روغن.
- ۴) محلولِ مواد محلول معمولاً شفاف است و با کاغذ صافی نمیتوان ذرههای آن را جدا کرد.
- ۵) مواد نامحلول آب را کدر یا دوفازی میکنند و میتوان با صافی یا سرریز کردن جدا کرد.
- ۶) حل شدن به دما هم بستگی دارد؛ در آب گرم بعضی مواد بهتر حل میشوند.
پاسخ نهایی:
تفاوت اصلی در نحوه پخش شدن ذرههاست: مواد محلول در آب یک مخلوط یکنواخت و شفاف میسازند و ذرههایشان بین مولکولهای آب پخش میشود؛ اما مواد نامحلول با آب مخلوط یکنواخت نمیدهند و بهصورت ذرههای جدا یا لایهای روی آب میمانند. پس محلول بودن یعنی «پخش شدن یکنواخت در سطح ذرهای»، نه فقط کوچک بودن ماده.
مثال مشابه:
نمک و شکر در آب حل میشوند و محلول شفاف میسازند. ماسه، گچ (تا حد زیادی) و روغن در آب حل نمیشوند؛ ماسه تهنشین میشود و روغن روی آب میماند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری:
با یک لیوان آب و کمی نمک، شکر، ماسه و روغن آزمایش کن. بعد از هم زدن، شفاف یا کدر بودن، تهنشین شدن و جدا شدن با صافی را مقایسه کن. برای ایمنی، مواد را نچش و بعد از آزمایش دستهایت را بشور.
یادآوری ایمنی: مواد ناشناخته را نچش و با چشم و پوست محافظت کن؛ آزمایش را با نظارت بزرگسال انجام بده.
