راهنمایی کوتاه: فصل اول علوم هفتم «تجربه و تفکر» است و دربارهٔ روش علمی، مشاهده و ابزارهای علمی حرف میزند.
گامبهگام:
- ۱) یکبار کل فصل را بخوان و نکتههای مهم را در دفتر یادداشت کن.
- ۲) واژههای کلیدی را جدا کن: مشاهده، فرضیه، آزمایش، نظریه، قانون علمی.
- ۳) سوالهای زیر را اول بدون نگاه کردن به کتاب جواب بده.
- ۴) با کلید پاسخها خودت را تصحیح کن و هر غلط را دوباره از کتاب بخوان.
- ۵) یک آزمایش سادهٔ خانگی انجام بده و مراحل روش علمی را روی آن بنویس.
پاسخ نهایی: اینها نمونهسوالهای فصل اول هستند.
الف) جای خالی:
- ۱) گردآوری اطلاعات با حواس یا با ابزار، ......... نام دارد.
- ۲) پاسخ حدسی و علمی به یک پرسش را ......... میگویند.
- ۳) اگر آزمایشهای زیادی یک فرضیه را تأیید کنند، آن فرضیه به ......... تبدیل میشود.
- ۴) مشاهدهای که با عدد و اندازه بیان شود، مشاهدهٔ ......... است.
ب) چندگزینهای:
۱) کدام ابزار برای دیدن موجودات ذرهبینی مناسبتر است؟
- ذرهبین
- میکروسکوپ
- عینک
- آینه
۲) در روش علمی، درست بعد از «مشاهده» کدام گام میآید؟
- نتیجهگیری
- ساختن فرضیه
- نوشتن قانون
- ساختن ابزار
۳) کدام مورد یک مشاهدهٔ کمی است؟
- برگ سبز است
- دمای آب ۴۰ درجهٔ سلسیوس است
- بوی گل خوشایند است
- سنگین است
ج) کوتاهپاسخ:
- ۱) تفاوت مشاهدهٔ کیفی و کمی چیست؟ با یک مثال توضیح بده.
- ۲) چرا دانشمند آزمایش خود را چند بار تکرار میکند؟
- ۳) دو ابزار علمی نام ببر و بگو هر کدام چه کاری انجام میدهند.
د) تشریحی و فکرکردنی:
- ۱) مراحل روش علمی را به ترتیب بنویس.
- ۲) اگر ببینی گیاهی که در نور است بهتر رشد میکند، یک فرضیه بنویس و بگو چطور آن را آزمایش میکنی.
- ۳) تفاوت نظریهٔ علمی و قانون علمی را در یک جمله بگو.
کلید پاسخها:
- جای خالی: ۱) مشاهده ۲) فرضیه ۳) نظریهٔ علمی ۴) کمی
- کوتاهپاسخ ۱: کیفی بدون عدد است (برگ سبز است) و کمی با عدد و اندازه است (طول برگ ۵ سانتیمتر است).
- کوتاهپاسخ ۲: تا خطاها کم شود و نتیجه قابل اعتماد باشد؛ تکرار نتیجه، فرضیه را قویتر میکند.
- کوتاهپاسخ ۳: میکروسکوپ موجودات ذرهبینی را بزرگ میکند و ترازو جرم را اندازه میگیرد.
- تشریحی ۱: مشاهده، پرسش، فرضیه، آزمایش، جمعآوری نتیجه، نتیجهگیری.
- تشریحی ۳: نظریه توضیح میدهد «چرا» رخ میدهد و قانون میگوید «چه چیزی» و «چگونه» رخ میدهد.
مثال مشابه:
پرسش: چرا در آزمایش باید فقط یک چیز را تغییر دهیم؟ پاسخ: چون اگر همزمان چند چیز تغییر کند، نمیفهمیم نتیجه از کدامیک بوده است؛ پس بقیهٔ شرایط را یکسان نگه میداریم.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری:
- یک «دفتر آزمایش» بساز و هر روز یک مشاهدهٔ کیفی و یک مشاهدهٔ کمی بنویس، مثل رشد یک گیاه.
- با کمک معلم یا خانواده یک آزمایش سادهٔ ایمن انجام بده و مراحل روش علمی را روی آن تمرین کن.
یادآوری ایمنی: هیچ آزمایشی را بدون اجازه و نظارت یک بزرگتر انجام نده، مواد ناشناخته را لمس یا بو نکن و بعد از کار دستهایت را بشوی.
