راهنمایی کوتاه: ردیف و قافیه دو عنصر مهم موسیقی شعر هستند که به زیبایی و آهنگ آن کمک میکنند.
گامبهگام:
- ۱) قافیه چیست؟ کلماتی که در پایان مصراعهای شعر قرار میگیرند و از نظر آوایی (حرف آخر و حرف ماقبل آخر) شبیه هم هستند. قافیه معمولاً در پایان مصراعهای زوج (دوم، چهارم، ششم و...) تکرار میشود.
- ۲) ردیف چیست؟ کلمه یا گروه کلماتی که بعد از قافیه میآیند و در تمام مصراعهای یک شعر (یا بخشی از آن) دقیقاً یکسان تکرار میشوند.
- ۳) تفاوت اصلی: قافیهها «شبیه» هم هستند (مثل: خانه، دانه، زمانه) اما ردیفها «عیناً یکسان» تکرار میشوند (مثل: «است» در پایان همه مصراعها).
- ۴) چگونه تشخیص دهیم؟ اول به پایان مصراعها نگاه کن. کلماتی که حرف آخر و ماقبل آخر مشابه دارند، قافیه هستند. سپس ببین آیا بعد از آن قافیه، کلمات یکسانی در همه مصراعها تکرار شده؟ اگر بله، آن ردیف است.
پاسخ نهایی: برای پاسخ به سوال شما، باید گزینهای را انتخاب کنی که در آن هم قافیه (کلمات همآهنگ در پایان مصراعها) و هم ردیف (تکرار دقیق کلمات بعد از قافیه) وجود داشته باشد. معمولاً در کتاب فارسی هشتم، نمونههای مشخصی از شعرهای کلاسیک با ردیف و قافیهی واضح آورده شدهاند.
مثال مشابه: به این بیت از حافظ توجه کن:
«صبح است و دَمِ باد صبا مشکفشان میکند
در گلدستهی مرغ سحر نغمهزنان میکند»
• قافیه: «میکند» در هر دو مصراع نیست! دقت کن: «مشکفشان» و «نغمهزنان» قافیه هستند (هر دو پایان «ـان» دارند).
• ردیف: «میکند» که بعد از قافیه آمده و در هر دو مصراع عیناً تکرار شده، ردیف است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: یک شعر ساده از کتابت انتخاب کن. پایان مصراعهای زوج را بنویس. ببین کدام کلمات آهنگ مشابه دارند (قافیه). سپس ببین آیا بعد از آنها کلمات یکسانی تکرار شده (ردیف). با تمرین بیشتر، به راحتی میتوانی آنها را تشخیص دهی.
