راهنمایی کوتاه: برای پیدا کردن تشبیهها لازم نیست همهی درس را حفظ کنی؛ کافی است دنبال واژههای پیوند دهندهای مثل «مانند، مثل، همچون، چون، چو، به سانِ، گویی، پنداری، به کردارِ» بگردی.
گامبهگام:
- ۱) هر درس را یک بار با مداد بخوان و کنار هر جملهای که دو چیز را به هم شبیه کرده، علامت بزن.
- ۲) چهار رکن تشبیه را در آن جمله پیدا کن: مشبه (چیزی که توصیف میشود)، مشبهٌبه (چیزی که به آن تشبیه میشود)، ادات تشبیه (واژهی پیوند) و وجه شبه (آن شباهت مشترک).
- ۳) اگر جمله ادات تشبیه نداشت، آن را کنار نگذار؛ مثلاً «او شیر است» هم تشبیه است، فقط اداتش حذف شده.
- ۴) اگر دو چیز بدون «مانند» و به شکل ترکیب اضافی به هم تشبیه شده باشند (مثل «دریای دانش» یا «گلِ لبخند»)، آن را «تشبیه اضافی» بنویس.
- ۵) برای هر تشبیه یک خط بنویس: مشبه + ادات + مشبهٌبه + وجه شبه. همین یک خط، جواب کامل تمرین است.
- ۶) اگر واژهای مثل «چو» یا «چون» دیدی که فقط معنای «زیرا» یا «وقتی» میدهد، آن تشبیه نیست؛ به معنی جمله دقت کن.
پاسخ نهایی: چون متن دقیق کتاب پیش روی من نیست، فهرست عین جملههای درسهای ۱ تا ۶ را نمیتوانم برایت بنویسم؛ اما با روش بالا میتوانی همهی تشبیههای آن درسها را خودت پیدا کنی. این نمونهها دقیقاً مثل تشبیههایی هستند که در کتابهای فارسی دیده میشوند:
- «دلم چون دریاست.» ← مشبه: دل، ادات: چون، مشبهٌبه: دریا، وجه شبه: پهناوری و آرامش.
- «چهرهاش مثل ماه میدرخشید.» ← مشبه: چهره، ادات: مثل، مشبهٌبه: ماه، وجه شبه: روشنایی و زیبایی.
- «صدایش همچون رعد بود.» ← مشبه: صدا، ادات: همچون، مشبهٌبه: رعد، وجه شبه: بلندی و غرش.
- «ابرها مانند پنبههای سفید در آسمان شناور بودند.» ← مشبه: ابرها، ادات: مانند، مشبهٌبه: پنبه، وجه شبه: سفیدی و نرمی.
- «دانش، چراغِ راهِ زندگی است.» ← تشبیه اضافی (چراغِ راه) که در آن دانش به چراغ تشبیه شده است.
مثال مشابه: جملهی «کتاب، باغی است که هر برگش میوهای از دانایی است» را در نظر بگیر. مشبه: کتاب؛ مشبهٌبه: باغ؛ ادات تشبیه: حذف شده؛ وجه شبه: سرشار بودن از چیزهای ارزشمند. پس این یک تشبیه است، هرچند واژهی «مانند» ندارد.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: یک برگه بردار و برای هر یک از درسهای ۱ تا ۶، دستکم یک تشبیه بنویس و ارکانش را کنارش مشخص کن؛ بعد همان جمله را به استعاره تبدیل کن (مثلاً «دلم دریا شد») و تفاوتشان را ببین. این کار هم تمرین درس را حل میکند و هم فهمت را عمیقتر میکند.