راهنمایی کوتاه: در هر دو ترکیب، دو کلمه با کسره (ـِ) به هم می‌چسبند؛ باید ببینی کلمه دوم «وصف» است یا «وابسته و مالک».
گام‌به‌گام:
- ۱) هسته را پیدا کن: کلمه اول، همان کلمه‌ای که معنی اصلی روی آن است.
- ۲) از خودت بپرس «چه‌جور؟ / کدام؟». اگر کلمه دوم جواب این پرسش باشد، صفت است و ترکیب، وصفی است.
- ۳) حالا بپرس «مالِ کی؟ / وابسته به چه چیزی؟». اگر کلمه دوم جواب بدهد، ترکیب، اضافی است.
- ۴) نشانه‌ها را بررسی کن: کلمه دوم اگر «تر» یا «ترین» بگیرد («کتابِ بهتر») وصفی است؛ اگر ضمیر بچسبد («کتابم»، «خانه‌اش») یا اسم باشد، اضافی است.
- ۵) ترکیب‌های طولانی را باز کن: «کتابِ خوبِ مریم» = «کتابِ خوب» (وصفی) + «مریم» (اضافی).
پاسخ نهایی:
- ترکیب وصفی: هسته + صفت. کلمه دوم ویژگی، رنگ، حالت یا اندازه کلمه اول را می‌گوید. مثال: «گلِ زیبا»، «کتابِ مفید»، «هوای سرد».
- ترکیب اضافی: مضاف + مضاف‌الیه. کلمه دوم چیزی است که به کلمه اول اضافه شده و مالکیت، نسبت یا جنس را می‌رساند. مثال: «کتابِ علی»، «درِ خانه»، «کیفِ چرم».
- نکته کلیدی: در وصفی، کلمه دوم صفت است و می‌شود آن را به اسم‌های دیگر هم نسبت داد؛ در اضافی، کلمه دوم اسم است و معمولاً فقط به همان هسته می‌خورد.
مثال مشابه:
- «دستِ کوچک» → وصفی، چون «کوچک» صفت است.
- «دستِ کودک» → اضافی، چون «کودک» وابسته و صاحب دست است.
- «مادرِ مهربان» → وصفی؛ «مادرِ سارا» → اضافی.
- «صدای بلند» → وصفی؛ «صدای زنگ» → اضافی.
- «دستبندِ طلایی» → وصفی؛ «دستبندِ طلا» → اضافی.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: هر شب یک جمله از کتاب فارسی‌ات را بردار، ترکیب‌های کسره‌دارش را پیدا کن و کنار هرکدام بنویس «وصفی» یا «اضافی». اگر کلمه‌ای هم صفت بود هم اسم (مثل «طلا» و «طلایی»)، اول معنی جمله را در نظر بگیر و بعد تصمیم بگیر.
