راهنمایی کوتاه: در این مصراع، دو کلمهٔ «جود» و «سجود» به کار رفته که از نظر آوایی و نوشتاری بسیار شبیه هم هستند اما معنی متفاوتی دارند. این ویژگی یکی از آرایههای ادبی به نام «جناس» را میسازد.
گامبهگام:
- جمله را بخوان: «شرف مرد به جود است و کرامت به سجود».
- به دو کلمهٔ آخر هر بخش دقت کن: «جود» و «سجود».
- ببین که این دو کلمه از نظر حروف چقدر شبیه هستند: هر دو حرفهای «ج»، «و»، «د» را دارند؛ فقط «سجود» یک حرف «س» اضافه دارد.
- این شباهت در کنار تفاوت معنی (جود = بخشندگی، سجود = نماز و عبادت) یک آرایهٔ ادبی به نام «جناس» میسازد.
- به این نوع جناس، «جناس ناقص» یا «جناس مضارع» میگویند.
پاسخ نهایی: آرایهٔ به کار رفته «جناس» (بهویژه جناس ناقص) است.
مثال مشابه: «به ناز و نیاز» – کلمههای «ناز» و «نیاز» نیز جناس ناقص دارند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی به انواع دیگر جناس مثل جناس تام (مانند «سوز» و «سوز») یا جناس زاید (مانند «نهاد» و «نههاد») هم توجه کنی. همچنین گاهی این نوع شباهت در پایان دو بخش جمله را «سجع» نیز مینامند؛ اما در اینجا «جناس» آرایهٔ اصلی است.
