نقش دستوری و صفت در بیت حافظ

راهنمایی کوتاه: برای تحلیل بیت، اول کلمه‌ها را دسته‌بندی می‌کنیم و بعد نقش هر کلمه را می‌گوییم.

گام‌به‌گام:

• ۱) بیت را به دو مصرع تقسیم کن.
• ۲) در هر مصرع، فعل و نهاد و مفعول را پیدا کن.
• ۳) وابسته‌های اسم (صفت، مضاف‌الیه) را مشخص کن.
• ۴) نوع صفت (پیشین یا پسین) را بگو.
• ۵) نقش‌های دستوری را در جدول بنویس.

پاسخ نهایی:

مصرع اول: «ده روزه مهر گردون افسانه است و افسون»

• ده روزه: صفت پیشین برای «مهر» (چون قبل از اسم آمده).
• مهر: هسته گروه اسمی، نهاد.
• گردون: مضاف‌الیه برای «مهر».
• افسانه: مسند.
• است: فعل اسنادی.
• و: حرف ربط.
• افسون: مسند (معطوف به افسانه).

مصرع دوم: «نیکی به جای یاران فرصت شمار یارا»

• نیکی: مضاف‌الیه برای «فرصت» (فرصتِ نیکی) و هسته گروه اسمی «نیکی به جای یاران».
• به: حرف اضافه.
• جای: متمم (اسم مجرور).
• یاران: مضاف‌الیه برای «جای».
• فرصت: مفعول برای «شمار».
• شمار: فعل امر، شناسه دوم شخص مفرد.
• یارا: منادا (ای یار).

صفت‌ها:

• فقط یک صفت در بیت داریم: «ده روزه» که صفت پیشین است.
• صفت پسین در این بیت نداریم.

مثال مشابه: «یک روزه عمر گل، افسانه است» → «یک روزه» صفت پیشین برای «عمر».

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: در فارسی، صفت معمولاً بعد از اسم می‌آید (پسین). اگر قبل از اسم بیاید (پیشین)، مثل «ده روزه مهر»، تأکید یا شعرگونه است.